معيارها جز تعداد كمى از روايات صحيح را مشخص نمىسازد . از اين رو وى در شناخت روايات صحيح به معيار ديگرى روى آورد كه عبارت از معيار « تسليم و رضا » بود به اين معنى كه در برخورد به دو روايت متعارض كه هر دو از نظر سند و ساير قرائن ، صحيح باشند از باب تسليم در مقابل فرامين خداوندى عمل به يكى را اختيار نموده و از عمل به ديگرى خوددارى ورزد . لكن كاربرد اين معيار چيزى جز مقايسه روايات با ديدگاه اعتقادى و بينش فقهى كلينى نبود . زيرا چنانكه گفتيم او در مقام رفع تناقض از حديث شيعه به تأليف جامع مذهبى خود روى آورد و بديهى است پس از درج روايات موافق با ديدگاه و فتاواى خود ، از درج و روايات مخالف ، خوددارى نمايد « 1 » . به عقيدهء يكى از نويسندگان وجود اين حقيقت دربارهء كتاب كلينى موجب گرديد تا على رغم تمجيد و تحسينى كه از كار كلينى به عمل آمد در عين حال كتاب او از هر جهت مورد قبول و پذيرش دانشمندان پس از وى قرار نگيرد و آنان را از مراجعه به ساير مآخذ و منابع بىنياز نسازد به همين سبب پس از تأليف اين كتاب باز هم فقها با اعمال ضوابط علمى و فنى به بحث و تحقيق در احاديث كافى پرداختند « 2 » و با نقد و بررسى بعضى از روايات آن ، به تأليف جوامع ديگر روى آوردند چنانچه شواهد آن در معرفى ديگر كتب اربعه از نظر خواهد گذشت .
ملاحظاتى چند دربارهء سيره كلينى :
چنانكه مىدانيم كتاب كافى در بين كتب اربعه از حيث اشتمال بر فقهيات و عقايد منحصر به فرد است . و مؤلف دانشمند آن موفق شده است تا با جمعآورى روايات در هر باب ، اثرى بديع و كمنظير تقديم شيعيان سازد . از اين رو با توجه به جامعيت كتاب از نظر احاديث و حسن ترتيب و تنظيم آن از سوى مؤلف ، اين كتاب پس از پيدايش ، ثنا و ستايشهاى فراوانى را برانگيخت . از جمله شيخ مفيد كه با كلينى قريب العهد بوده است دربارهء كتاب مىنويسد : « . . . الكافي وهو من اجل كتب الشيعه واكثرها
هامش
( 1 ) . زندگى نامه كلينى ، الكافى ، ج 1 ، ص 29 به نقل از نهاية الدرايه .
( 2 ) . بهبودى ، محمّد باقر ، گزيده كافى ، ج 1 ، ص 20 .