مىرفت ، در صورتى كه با توجه به وثاقت كلينى در بين شيعيان نيازى به تأييد او و كتابش از سوى نايبان احساس نمىگرديد ، چنانكه اين وثاقت ارتباطى با ضعف قسمتى از اخبار كافى ندارد . اما در مورد وجه تسميه كتاب به كافى بايد گفت : به نظر مىرسد اين كتاب از سوى مؤلف آن مسمى به كافى نبوده است . مهمترين دليل اين مطلب عدم اشاره كلينى به نام كتاب در خطبه آغازين اين اثر بزرگ است ، هر چند كه در دورههاى بعد شيخ طوسى و نجاشى از كتاب كلينى به نام كافى ياد كردهاند « 1 » ، اما مىتوان احتمال داد كه عنوان الكافى به عنوان نام اثر كلينى از خطبه وى در شروع كتاب اقتباس گشته است آنجا كه مىنويسد : « وقلت انك تحب أن يكون عندك كتاب كاف يجمع فيه من جميع فنون علم الدين ما يكتفى به المتعلم و يرجع إليه المسترشد » . تا آنجا كه متذكر مىشود : « وقد يسر اللَّه - و له الحمد - تأليف ما سألت » . « 2 »
بررسى انگيزه كلينى در تأليف كتاب :
مرحوم كلينى در ابتداى كتاب خود ، انگيزهء خود را در مورد تأليف كتاب مورد شرح قرار داده است و از مطالعه اين مقدمه روشن مىگردد او جامع خود را به تقاضاى يك تن از دوستان و مريدان خود نوشته است . دقيقاً معلوم نيست كه اين شخص چه كسى است ، اما احتمالًا اين شخص محمد بن احمد بن عبداللَّه بن قضاعهء صفوانى يا محمد بن ابراهيم نعمانى بوده است . خصوصاً معروف است كه شخص اخير از جمله كاتبان كلينى بوده و كلينى در تبويب كتاب و انشاى خطبه و عناوين اثر خود از مساعدت او بهرهمند شده است « 3 » ، ضمناً از مفاد درخواست اين دوست و مريد روشن مىگردد كه او از عالمان به احاديث و اختلاف آنها بوده و از كلينى كه در رى زندگى مىكرده ، دور بوده است به طورى كه با ارسال نامه از او درخواست مىكند كه با
هامش
( 1 ) . نجاشى ، رجال ، به رقم 1026 ، شيخ طوسى ، فهرست ، به رقم 591 .
( 2 ) . كلينى ، الكافى ، ج 1 ، ص 8 و 9 .
( 3 ) . بهبودى ، محمد باقر ، گزيدهء من لا يحضره الفقيه ، ج 1 ، ص 8 ؛ الكافى ، ج 1 ، ص 19 زندگىنامهء كلينى كه در موردشخص مذكور مىنويسد : « كان خصّيصاً به يكتب كتبه الكافى » .