تفكيك روايات صحيح از ضعيف نشئت گرفته است ، لازم است ابتدا به تفاوت دو معيار اصطلاح قدما و متأخران شيعه در صحت و ضعف حديث اشاره كنيم .
تفاوت اصطلاح صحيح قدما با صحيح متأخران
صحيح نزد قدمايى چون كلينى ، صدوق و طوسى رحمهم الله با صحيح نزد متأخران شيعه متفاوت است . حديث نزد قدماى شيعه بر دو دسته بوده است : 1 . صحيح ؛ 2 . غير صحيح .
تعريف صحيح قدمايى
« هُوَ ما وَثَقُوا بِكَونِه مِنَ المعصومينَ عليهم السلام أعَمٌ من أن يكونَ منشَأ وُثُوقِهِم كَونَ الراوى مِنَ الثِّقاتِ أو أمارات اخَر » ؛ « 1 » حديث صحيح قدمايى حديثى است كه نسبت به صدور آن از معصوم عليه السلام اطمينان حاصل شود . خواه منشأ اين اطمينان وثاقت راوى باشد يا قرائن ديگر . بنابراين صحيح نزد قدماى شيعه خبرى بوده است كه :
1 . يا افراد مورد وثوق آن را نقل كرده باشند ؛ اگرچه غير امامى باشند .
2 . يا خبرى كه همراه قرائنى باشد كه موجب علم به مضمون آن گردد . برخى از اين قرائن عبارت بودند از :
- وجود حديث در بسيارى از اصول اربعمائه ؛
- تكرار آن در يك يا چند اصل با طرق مختلف ؛
- وجود حديث در اصلى متعلق به يكى از اصحاب اجماع ، مثل : زراره ، محمد بن مسلم ، صفوان و . . . ؛
- وجود حديث در كتب عرضه شده بر امام عليه السلام كه مورد تأييد حضرت نيز واقع شده است ، مانند : كتاب يونس بن عبدالرحمن و كتاب فضل بن شاذان كه بر امام عسكرى عليه السلام عرضه و تأييد شدند ؛
- وجود حديث در كتب مشهور و مورد اعتماد سلف . « 2 »
اما با توجه به اينكه به مرور زمان بسيارى از قرائن فوق از بين رفت و ديگر
هامش
( 1 ) . خاتمهء مستدرك ، ج 3 ، ص 482 به نقل از تعليقهء وحيد بهبهانى بر منهج المقال ، ص 6 .
( 2 ) . مشرق الشمسين ، ص 269 ، نيز خاتمهء مستدرك الوسائل ، ج 3 ، ص 481 - 482 .