متأخران صحيح خوانده مىشود و همين طور احاديثى كه راويان غير امامى نقل كرده يا از راه ديگر صدور آنها ثابت شده باشد ، تنها در استعمال قدما صحيح مىباشد .
بررسى شهادت شيخ كلينى
مرحلهء اوّل : بررسى شهادت كلينى به صحت تمام احاديث كافى ( بحث صغروى )
مؤلف در مقدمهء كافى ، پس از اشاره به درخواست تأليف كتابى مشتمل بر « الآثار الصحيحة عن الصادقين عليهما السلام و السنن القائمة الّتى عليها العمل » مىافزايد : و قد يسّر اللَّه - و له الحمد - تأليف ما سألت ، و أرجو أن يكون بحيث توخيت ، فمهما كان فيه من تقصير ، فلم تقصر نيتنا فى إهداء النصيحة إذ كانت واجبة لإخواننا و أهل ملتنا .
برخى با توجه به كلمهء « أرجو » شهادت جزمى كلينى را انكار كردهاند ، ولى شهادت كلينى با توجه به قبل و بعد اين عبارت كاملًا روشن است و اين عبارت با قبل و بعد متعارض نيست .
در توضيح اين امر مىگوييم كه سائل ، يك هدف و محبوب نخستين داشته كه گردآورى احاديث صحيح واقعى مىباشد ، ولى تأمين كامل اين هدف از توان كلينى بيرون است ، لذا درخواست سائل محدود به گردآورى احاديثى است كه در توان كلينى بوده و به عقيدهء وى صحيح و معتبر مىباشد ، لذا كلينى درخواست سائل را پاسخ گفته است ولى مطمئن نيست كه هدف نخستين وى را برآورده كرده باشد و عقيدهء وى در صحت احاديث مطابق با واقع باشد ، هرچند شرعا اين عقيده حجّت و معتبر است .
بنابراين اصل شهادت كلينى غير قابل انكار است ، ولى سخن در اين است كه آيا وى تمام احاديث كتاب را صحيح ( ثابت الانتساب ) مىداند ؟ پاسخ سؤال منفى است .
در توضيح اين امر مىگوييم ، گاه مؤلف احاديث چندى را ذكر مىكند كه در يك جهت مشترك هستند همچون احاديث ابواب « كتاب الحجة » كه در اثبات امامت ائمهء معصومين عليهم السلام و مناقب و كرامات و مقامات آنها مشترك است ، در اين موارد لازم نيست تمام احاديث باب ثابت الانتساب باشند ، بلكه همين مقدار كه در اثبات هدف