به عنوان يكى از اسباب غيبت حضرت در روايات مطرح شده عملكرد ويژهاى را از سوى نايبان آن حضرت ايجاب مىكند ، بنابراين چه بسا آن بزرگواران نمىخواستهاند كه در مسائلى كه طرق ظاهرى براى حل آن وجود دارد ، ارتباطى با شيعيان داشته باشند ، شايد به همين جهت نواب اربعه هيچ يك به عنوان مرجع علمى طايفهء اماميه مطرح نبودهاند .
ارتباط شيعيان با نوّاب بيشتر براى حل معضلاتى بوده كه تنها از طريق غيبى حل مىگردد ، به عنوان نمونه درخواست على بن بابويه براى بچهدار شدن ، تقاضاى ابو غالب زرارى براى حل مشكل جدى خود با خانواده و . . . در همين راستا قرار مىگيرد .
براى آشنا شدن با عملكرد نوّاب حضرت در فضاى تقيه ، به اين ماجرا بسنده مىكنيم كه جناب حسين بن روح به جهت تقيه مجبور به شركت در مجلس مقتدر عبّاسى بوده ، وى به ناچار در اين مجلس بر تفضيل خلفاى ثلاثه بر حضرت امير عليه السلام تصريح مىكند و كسى از شيعيان كه به طور خصوصى بر اين مطلب ايراد گرفته تأكيد مىكند كه اگر از اين اعتراضات بكند ، از او كناره مىجويد .
وى خادم خود را كه معاويه را لعن كرده از كار بر كنار كرده و وساطتها براى باز گرداندن وى بىاثر مىباشد . « 1 »
با توجه به چنين جوّ مخاطرهآميز اقدام به عرضهء كتاب مفصّلى همچون كافى طبيعى به نظر نمىآيد .
4 . اساساً رسم عرضهء كتاب بر ائمه عليهم السلام رسم شايعى نبوده ، نسبت كتب عرضه شده به كتب عرضه نشده اندك است . « 2 »
5 . عرضهء كتاب بر نايبان امام زمان عليه السلام بسيار نادر است ، تنها كتاب التكليف شلمغانى است كه بر جناب حسين بن روح عرضه شده است كه اين امر به جهت ويژگى خاص شلمغانى بوده كه سابقاً از وابستگان نظام وكالت بوده ولى سپس منحرف گشته ، مشكلات اجتماعى عقيدتى ويژهاى براى جامعهء شيعى فراهم كرده است .
هامش
( 1 ) . غيبة طوسى : ، ص 384 / 347 - 386 / 489 .
( 2 ) . ر . ك : مع الكليني و كتابه الكافي : 233 - 235 .