اگر از هيجده روز روزه گرفتن عاجز باشد ، احوط آن است كه به هر قدر كه تواند ، روزه بگيرد و به قدر ممكن تصدّق نيز بكند . و اگر از اينها همه عاجز باشد ، توبه و استغفار كند . و در اين روزه ، پىدرپى بودن شرط نيست .
و هرگاه كسى عاجز باشد از كفّاره و تصدّق يا روزه ، يا هر دو را به عمل آورد ، يا از اينها نيز عاجز باشد ، توبه و استغفار كند و بعد قدرت به هم رساند ، بر او كفّاره لازم نيست و از او ساقط است .
و بدان كه مراد از قادر نبودن بر دادن كفّاره آن است كه عرفا بگويند كه آن قادر نيست بر جا آوردن آن . پس اگر كسى فى الواقع قادر باشد بر بنده آزاد كردن ، يا طعام شصت مسكين ، امّا به جهت آنكه - مثلا - تنخواه او با لفعل حاضر نباشد ، يا اينكه در سفرى باشد كه مسكين حاضر نباشد ، ظاهر آن است كه كفّاره از آن ساقط نشود . و همچنين است هرگاه به جهت ضعفى در چند روز قادر به روزه گرفتن نباشد ، اگر چه بعد از رفع ضعف قدرت داشته باشد .
و مخفى نماند كه آنچه مذكور شد ، در كفّارهاى است كه دو ماه روزه در آن باشد ؛ خواه معيّن يا مخيّر . و امّا در كفّارههاى ديگر - مثل كفّاره قسم و نذر ، بنا بر اقوى و غير اينها - پس هرگاه از دادن كفّاره عاجز شود ، بايد همين استغفار كند . و احتياط آن است كه اگر بعضى از خصال كفّاره را عاجز نباشد ، [ هر مقدار كه ] قادر باشد ، به عمل آورد .
مبحث دويم در بيان روزههايى كه در كفّارات معاصى واجب است
خواه آن ، معصيت افطار در روزه باشد يا غير آن .
و چون كه اين رساله [ در ] مقام ذكر آنها به تفصيل و بيان احكام آنها نيست ، لهذا بر سبيل اجمال و اختصار بيان آنها مىشود ، تا استيفاى جميع اقسام صوم شده باشد .
بدان كه روزه [ اى كه ] به جهت كفّارهء معاصى واجب مىشود ، بر پنج قسم است :