احتمال صحّت نماز متأخر را دادهاند .
و بدان كه بعضى « 1 » گفتهاند كه : نماز آن كه سابق است وقتى صحيح است كه هيچ يك از سابق و لاحق ، علم به نماز ديگرى نداشته باشد . و اگر سابق داند كه نمازى ديگر گذارده مىشود ، نماز او صحيح نيست . و حق آن است كه اگر سابق داند كه نماز او سبقت دارد بر نماز ديگر ، نمازش صحيح است و خللى در آن نيست . بلى ، اگر داند كه نمازى ديگر در آن وقت مىشود و نداند كه كدام يك از دو نماز مقدم است ، نماز او بىصورت است و اگر چه در واقع مقدم باشد .
و مخفى نماند كه در وقتى كه مسافت ميان دو نماز جمعه كمتر از يك فرسخ باشد ، چهار صورت متصوّر است :
صورت اول : آن كه اقتران و اتفاق آن دو نماز در وقت ، معلوم باشد . و معلوم شدن اين ، زمانى است كه هر دو پيش نماز در يك وقت تكبير احرام گويند ، و در اين صورت - هم چنان كه مذكور شد - هر دو نماز باطل است و واجب است كه هر دو فرقه جمع شوند و با هم يك نماز به جا آورند يا به قدر يك فرسخ و زياده از هم دور شوند و دو نماز به جا آورند . و اگر به جهت گذشتن وقت يا عذرى ديگر به جا آوردن نماز جمعه به هيچ طريقى ممكن نباشد ، بايد هر دو فرقه نماز ظهر به جا آورند .
صورت دوم : آن كه نماز يكى از آن دو فرقه ، سابق باشد و تعيين آن فرقه و سبقت نماز ايشان معلوم باشد ؛ به اين نحو كه مشاهده شود كه يك كدام ابتدا تكبير احرام گويند و بعد از ايشان فرقهء ديگر . در اين صورت ، نماز سابق صحيح است و نماز فرقهء لاحق باطل است . و بر ايشان لازم است كه ملحق با فرقهء سابقه شوند و به پيش نماز ايشان اقتدا كنند ، يا از فرقهء سابقه به قدر فرسخ يا زياده دور شوند و خود نماز كنند . و اگر هيچ يك از اين دو طريق ممكن نباشد ، نماز ظهرى به جا آورند .
صورت سيم : آن كه يقين باشد كه يكى از آن دو نماز ، سابق است ، ليكن معلوم نباشد
هامش
( 1 ) . روض الجنان 2 : 781 .