و بعضى « 1 » از مجتهدين ، اتحاد خطيب و امام را لازم ندانسته و تجويز مغايرت نمودهاند . و اصح وجوب اتحاد است .
مسألهء پنجم : جمعى « 2 » واجب دانستهاند كه مأمومين گوش به دو خطبه دهند و متوجه شنيدن آن باشند . و بعضى « 3 » واجب ندانستهاند . و اول احوط است . و بعضى « 4 » ، سخن گفتن مأمومين را در اثناى خطبه حرام دانستهاند . و بعضى « 5 » حرام ندانستهاند ، بلكه مكروه دانستهاند . و اول احوط است .
و بعضى « 6 » گفتهاند كه : امام در اينجا مثل مأموم است ، يعنى حرف زدن او نيز حرام يا مكروه است . و بعضى « 7 » حكم را تخصيص به مأمومين داده و سخن گفتن امام را تجويز كردهاند . و به هر تقدير ، شبهه [ اى ] نيست كه اگر بعضى از مأمومين در اثناى خطبه تكلم كنند ، دغدغه در نماز ايشان نخواهد بود و اگر چه فعل حرامى كرده خواهد بود .
و ظاهر آن است كه كسى كه كر باشد يا بسيار دور باشد كه خطبه را نشنود ، حرف زدن او حرام و مكروه نيست . و تحريم يا كراهت ، مخصوص حال خطبه خواندن است ، پس پيش از شروع در آن و بعد از فراق از آن ، حرمت و كراهتى نيست .
مسألهء ششم : واجب است كه خطبه به لفظ عربى باشد و اگر در ميان مأمومين به قدر اقل عدد عربى فهم نباشد ، بعضى « 8 » گفتهاند كه : باز واجب است كه عربى باشد و به غير عربى جايز نيست . و بعضى « 9 » گفتهاند كه : واجب است به غير عربى باشد . و
هامش
( 1 ) . نهاية الإحكام 2 : 18 ؛ الجعفرية ( ضمن رسائل المحقّق الكركي ) 1 : 131 .
( 2 ) . النهاية : 105 ؛ السرائر 1 : 295 ؛ نهاية الإحكام 2 : 37 ؛ البيان : 189 .
( 3 ) . المبسوط 1 : 148 ؛ المعتبر 2 : 294 ؛ قواعد الأحكام 1 : 285 .
( 4 ) . النهاية : 105 ؛ السرائر 1 : 295 ؛ البيان : 189 .
( 5 ) . المبسوط 1 : 147 ؛ المعتبر 2 : 295 ؛ قواعد الأحكام 1 : 285 .
( 6 ) . جامع المقاصد 2 : 402 ؛ مسالك الأفهام 1 : 244 ؛ المقتصر : 80 .
( 7 ) . نهاية الإحكام 2 : 38 ؛ البيان : 189 ؛ الموجز الحاوي ( ضمن الرسائل العشر ) : 88 .
( 8 ) . روض الجنان 2 : 760 ؛ الحدائق الناضرة 10 : 95 .
( 9 ) . جامع المقاصد 2 : 397 .