و سيد مرتضى اتمام نماز را در اين چهار موضع بر مسافر واجب دانسته . و ابن بابويه « 1 » قصر آن را در اين چهار موضع بر او واجب دانسته . و اصحّ قول مشهور است .
و بعضى « 2 » از متأخرين قصر را احوط دانستهاند . و اين ثابت نيست . و سيد مرتضى « 3 » ، مشاهد مقدسهء ساير ائمّهء معصومين عليهم السّلام را به اين چهار موضع ملحق ساخته است . و مستند آن به نظر نرسيده .
و احوط و اقوى آن است كه تخيير در مسجد كوفه و حاير كربلا ، مخصوص نفس مسجد و حاير است و در جميع بلد كربلا و كوفه تخيير ثابت نيست ، بلكه بر مسافرى كه قصد اقامه در كربلا و كوفه نكرده باشد لازم است كه در بيرون مسجد و حاير ، قصر كند . و اما در مكه و مدينه ، تخيير ، مخصوص دو مسجد نيست ، بلكه اظهر آن است كه مىتواند در هر موضعى از شهر مكه و شهر مدينه نماز را تمام كند و اگر چه در بيرون دو مسجد باشد .
و مراد از حاير ، زمينى است كه متوكّل آب فرات را در آن سر داده بود كه مرقد منور حضرت امام حسين عليه السّلام را خراب كند و آب بر دور آن زمين بر بالاى هم ايستاد و يك قطره داخل آن زمين نشد . و آن را حاير مىگويند به جهت آن كه آب ، حيرانوار بر گرد آن موضع ايستاد و نتوانست داخل آن شود . و ظاهر آن است كه آن موضع ، حال ، صحن آستانهء مقدسه است با عماراتى كه در آن است از گنبد و رواقها و مساجد .
و ابن ادريس و شيخ على « 4 » و جمعى « 5 » ديگر گفتهاند كه : حاير در حال ، عبارت است از موضعى كه « سور » ، يعنى ديوار مشهد و مسجد بر آن احاطه كرده است ، و اين تحديد خالى از اجمال نيست . و ظاهر آن است كه مراد از آن ، همان است كه ما بيان كرديم .
هامش
( 1 ) . من لا يحضره الفقيه 1 : 442 ذيل ح 1283 .
( 2 ) . المهذّب 1 : 110 .
( 3 ) . جمل العلم و العمل ( ضمن رسائل الشريف المرتضى ) 3 : 47 .
( 4 ) . السرائر 1 : 342 ؛ و ر . ك : مفتاح الكرامة 3 : 493 .
( 5 ) . مفتاح الكرامة 3 : 493 ؛ و ر . ك : تذكرة الفقهاء 4 : 367 .