و اگر به واسطهء بعد مسافت به هيچ وجه قرائت پيش نماز را نشنود اگر چه به همهمه باشد ، در اين صورت سنّت است كه مأموم قرائت كند . و در نماز اخفاتى كه مطلقا قرائت بر او حرام است ، سنّت است كه تسبيح گويد .
و بعضى « 1 » ، گفتن تسبيح را واجب دانستهاند . و اظهر آن است كه مستحب است ، ليكن در غايت تأكيد است . پس اگر ذكرى ديگر بگويد يا ساكت باشد ، حكم به بطلان نماز او نمىشود .
و در نماز جهرى اگر قرائت امام را نشنود ، بايد ساكت شود يا آهسته به مثل حديث نفس تسبيح گويد و استماع قرائت كند . و اگر نشنود ، مستحب آن است كه قرائت كند - هم چنان كه مذكور شد - و مىتواند تسبيح يا ذكرى بگويد يا ساكت باشد .
و مخفى نماند كه حرام بودن قرائت بر مأموم در صورتى است كه در ابتداى نماز به امام ملحق شود و به او اقتدا كند . اما هرگاه در دو ركعت آخر امام برسد كه دو ركعت اول او شود ، در اين صورت در اين دو ركعت ، جمعى « 2 » واجب دانستهاند كه مأموم قرائت كند ، يعنى حمد و سوره را بخواند و اگر مجال سوره خواندن نباشد ، حمد را البتّه بخواند . و بعضى « 3 » ، قرائت را نسبت به او مستحب دانستهاند . و بعضى « 4 » گفتهاند :
اگر امام در اين دو ركعت فاتحه بخواند ، قرائت بر مأموم واجب نيست و الّا واجب است .
و اخبار « 5 » بسيار ، دلالت بر قول اول مىكند . و ظاهر آن است كه اگر امام در آن دو ركعت قرائت نكند ، مأموم البته بايد قرائت كند و اگر در ركعت اول كه ركعت سوم
هامش
( 1 ) . المقنع : 36 .
( 2 ) . جمل العلم و العمل ( ضمن رسائل الشريف المرتضى ) 3 : 41 ؛ النهاية : 115 ؛ الكافي في الفقه : 145 ؛ الحدائق الناضرة 11 : 247 .
( 3 ) . السرائر 1 : 286 ، منتهى المطلب 6 : 299 ؛ مجمع الفائدة و البرهان 3 : 327 .
( 4 ) . ذخيرة المعاد : 401 .
( 5 ) . وسائل الشيعة 6 : 128 ، باب 52 من أبواب القراءة في الصلاة ، ح 2 و 4 ، و 8 : 358 ، باب 31 من أبواب صلاة الجماعة ، ح 13 و ص 387 باب 47 ، ح 3 و 6 و 7 ؛ مستدرك الوسائل 6 : باب 38 من أبواب صلاة الجماعة .