بعد از آن ظهر را و بعد از آن عشا را و همچنين . و بنابراين اولى آن است كه هرگاه قضاكننده از براى ميّت چند نفر باشند ، هر كدام در وقتى على حده قضا به جا آورند و همه در يك وقت به جا نياورند ؛ زيرا كه در اين صورت گاه است كه يكى مثلا نماز ظهر كند و ديگرى بعد از آن نماز صبح را به جا آورد ، پس ترتيب شبانه روز به عمل نمىآيد نظر به ملاحظهء نمازهاى جميع ، و اگر چه نظر به هر يك ، ترتيب به عمل مىآيد ، و هر چند اظهر آن است كه مراعات اين ترتيب لازم نيست ، ليكن در بهتر بودن آن ، شبهه نيست .
خاتمه
سنّت است از براى ولىّ اطفال ، تمرين اطفال بر نماز - يعنى امر نمودن و عادت دادن ايشان به نماز - چون به سن هفت سالگى رسند . و پسر چون دهساله شود ، بايد در بازداشتن او بر نماز تأكيد نمود و اگر كوتاهى كند ، او را بزند . و بايد پدر و مادر چون طفل به هفت سالگى رسد او را تعليم طهارت و نماز و ساير امور واجبه نمايند و او را مهمل وانگذارند .
و فايدهء تمرين ، آن است كه ايشان عادت به نماز كند كه بعد از بلوغ ، به جا آوردن نماز بر ايشان آسان باشد . ليكن اگر پيش از بلوغ نماز را ترك كند ، قضايى بر ايشان نيست و چون به سن بلوغ برسند و عبادت بر ايشان واجب شود ، لازم است كه ايشان را مقهور و مجبور بر نماز كنند .
و دانستن بلوغ در دختر اين است كه به سن نه سالگى برسد ، يعنى نه سال تمام داشته باشد يا حايض شود . و بلوغ پسر معلوم مىشود به اين كه محتلم شود يا اين كه موى درشت در پشت ظهار او برويد يا به سن پانزده سال تمام برسد .
و ظاهر آن است كه عبادت تمرينى كه اطفال پيش از بلوغ به جا مىآورند ، بايد در نيّت آن قصد استحباب كنند « 1 » نه وجوب .
هامش
( 1 ) . اولى و اقرب آن است كه نيّت استحباب نيز نكنند . ( احمد )