تمكن از قضاى آن به هم نرسيده باشد ، قضاى آن بر ولىّ واجب نيست ، مگر روزهء رمضان كه در سفر از او فوت شده باشد ؛ يعنى به جهت مسافر بودن افطار كرده باشد و هنوز در سفر بوده كه مرده باشد ، كه قضاى آن روزه بر ولىّ واجب است اگر چه ميّت متمكن از قضاى آن نشده بود .
و مراد از ولىّ ، پسر بزرگتر است اگر ميّت چند پسر داشته باشد . و اگر يك پسر داشته باشد ، آن ولىّ است و اگر چند پسر داشته باشد كه در سن مساوى باشند ، همه ولىّاند و بايد بر سبيل تساوى ، نماز و روزهاى كه بر ذمّت پدر ايشان است [ را ] قضا كنند .
و اگر يكى از اوليا تبرّع كند و همهء آن نماز و روزه را به جا آورد ، از ديگران ساقط مىشود . و اگر شخصى اجنبى تبرّع به آن كند و به جا آورد ، از ولىّ ساقط نمىشود ؛ زيرا كه وجوب تعلّق به ولىّ گرفته و با وجود حيات او ، به فعل ديگرى از او ساقط نمىشود .
و ظاهر آن است كه در ولىّ ، شرط نباشد كه در حال وفات پدر مكلّف باشد ، بلكه اگر در آن وقت صغير باشد ، بعد از بلوغ ، قضاى آن نماز و روزه پدر بر او واجب خواهد بود . و دختر ، مطلقا ولىّ نيست . پس اگر اولاد ميت منحصر در دختر باشد ، مطلقا بر ايشان قضايى لازم نخواهد بود و از براى آن ميّت ولىّ نخواهد بود . و ظاهر آن است كه مادر در آن حكم مثل پدر باشد ، يعنى بر پسر بزرگ قضاى نماز و روزهء مادر نيز به شروط مذكوره واجب باشد .
و بعضى « 1 » حكم را مخصوص پدر دانستهاند . و در هر جا كه نماز بر ولىّ واجب باشد ، اقرب آن است كه ولىّ يا غير او نمىتواند آن را استيجار كند ؛ زيرا كه شرعا وجوب به او تعلّق گرفته است و عبادتى كه واجب باشد بر شخصى كه در حيات است ، استيجار آن بىصورت است . بلى ، اگر ميّت وصيّت كند كه نماز و روزهاى كه از او فوت شده قضا كنند از مال او به اجرت معيّنه يا به وصىّ خود محوّل كند ، كه آن را
هامش
( 1 ) . السرائر 1 : 399 ؛ إيضاح الفوائد : 2401 ؛ جامع المقاصد 3 : 80 .