طمأنينه ديگر نيست ؛ خواه طمأنينهاى [ را ] كه به جا آورده به نيّت طمانينهء بعد از سجدهء اول به جا آورده باشد يا به نيّت جلسهء استراحت به جا آورده باشد . و اگر بعد از سجدهاى كه كرده نشستن يا طمأنينه را به جا نياورده باشد يا شك داشته باشد كه هر دو يا احدهما را به جا آورده است يا نه ، واجب است كه چون برگردد ، اول بنشيند و طمأنينه را به جا آورد ، آنگاه سجدهء متروك را به جا آورد . و اگر كسى صلوات بر پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله را فراموش كند ، پس اگر محل آن نگذشته باشد ، يعنى صلوات تشهّد اول باشد و پيش از داخل شدن در ركوع ركعت بعد به خاطرش آيد ، بايد برگردد و آن را تدارك كند و نماز را به اتمام رساند . و اگر محل آن گذشته باشد ، يعنى از تشهّد اول باشد و بعد از داخل شدن در ركوع ركعت بعد متذكر شود يا از تشهّد بعد باشد و بعد از سلام دادن متذكر شود ، بايد بعد از نماز آن را قضا كند . « 1 »
صورت سوم آن است كه محتاج « 2 » به تدارك و سجدهء سهو ، هر دو با هم است . و آن در وقتى است كه يك سجده يا شهادتين يا صلوات بر محمد و آل او را فراموش كند و متذكر نشود تا محل آنها بگذرد ، يعنى داخل در ركوع ركعت بعد شود ، كه در اين صورت واجب است كه هر يك از اين سه [ را ] كه فراموش شده باشد ، بعد از سلام دادن ، به جا آورد و بعد از آن ، دو سجدهء سهو را نيز به جا آورد . و احوط و اقرب آن است كه ترتيب مزبور را ( يعنى اول آن چه را فراموش كرده ) به جا آورد و بعد از آن ، سجدهء سهو را . و كيفيت دو سجدهء سهو بعد از اين مذكور خواهد شد .
و اگر دو چيز از اين سه چيز كه مذكور شد فراموش شده باشد ، واجب است كه بعد از سلام دادن ، اول آن دو چيز را به ترتيبى كه فوت شده به جا آورد و بعد از آن از براى
هامش
( 1 ) . در وجوب قضاى صلوات تأمل است ، ليكن از براى احتياط قضاى آن مانعى ندارد ، بلكه مستحب است .
( احمد )
( 2 ) . بدان كه آن چه در صورت سيم در نزد حقير اقرب است آن است كه هرگاه تشهّد را ترك كند سهوا تا از محل آن بگذرد ، واجب است قضا و سجدهء سهو . و اگر يك سجده را فراموش كند ، قضا واجب است و ليكن سجدهء سهو واجب نيست ، بلكه مستحب است . و اگر صلوات بر پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله را فراموش كند ، قضا و سجدهء سهو مستحب است . ( احمد )