و اگر فراموش كند سر برداشتن يا طمأنينه در برداشتن را و پيش از آن كه داخل سجده شود به يادش آيد ، بايد برگردد و تلافى كند . و اگر ذكر سجدهء اول يا طمأنينه در آن را فراموش كند و پيش از آن كه درست سر بردارد متذكر شود ، بايد عود كند و تدارك كند . و اگر فراموش كند درست سر برداشتن از سجدهء اول يا طمأنينه در آن را و پيش از آن كه داخل سجدهء دوم شود متذكر شود ، بايد برگردد و تدارك نمايد . و همچنين اگر فراموش كند ذكر سجدهء دوم يا طمأنينه در آن را و پيش از داخل شدن در تشهّد يا برخاستن متذكر شود ، بايد برگردد و آن را به جا آورد ، آنگاه تشهّد بخواند يا برخيزد . و اگر يك سجده يا تشهّد اول را فراموش كند و بعد از ايستادن و پيش از ركوع به يادش آيد ، بايد برگردد و سجده و تشهّد را به جا آورد و نماز را به اتمام رساند ؛ يعنى جميع افعالى كه بعد از آن سجده يا تشهّد است به جا آورد . پس اگر آن سجده از ركعت دوم باشد كه تشهّد در آن لازم است و تشهّد را ابتدا خوانده باشد لازم است كه بعد از تدارك سجده ، دوباره تشهّد را بخواند ، آنگاه برخاسته مشغول فاتحه يا تسبيحات شود . و اگر ركعت اول يا سيم باشد كه تشهّد نداشته باشد ، بايد بعد از به جا آوردن سجده برخيزد و مشغول فاتحه يا تسبيحات شود و بايد فاتحه يا تسبيحات را از سر گيرد و اگر چه پيشتر قدرى را خوانده باشد . و از آن چه مذكور شد معلوم شد كه گذشتن از محل در ترك يك سجده و يك تشهّد ، داخل شدن در ركوع ركعت بعد است ، نه داخل شدن در فعلى ديگر كه تشهّد يا برخاستن باشد ؛ هم چنان كه حكم ساير واجبات غير ركن است . پس يك سجده و تشهّد ، مانند ركناند و محلى كه گذشتن و نگذشتن نسبت به آن اعتبار مىشود ، ركن بعد است ، نه فعل بعد . و همچنين است حكم صلوات بر پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله كه مذكور مىشود .
و در صورتى كه دو سجده را ترك كرده باشد و برگردد از جهت تلافى ، نشستن پيش از سجدتين لازم نيست . و اگر يك سجده را فراموش كرده باشد و برگردد از جهت تلافى آن ، اگر بعد از سجدهاى كه كرده نشستن و طمأنينه را به جا آورده باشد ، در وقت برگشتن از جهت به جا آوردن سجدهاى كه ترك شده احتياج به نشستن و
تحفه رضويه ( فارسى ) — صفحة 426
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٤٢٦