و ركوع و سجود . پس اگر قيام را ترك كند تا داخل نيّت شود يا نيّت را نكند تا داخل تكبيرة الاحرام شود يا تكبيرة الاحرام را ترك كند تا داخل قرائت شود يا ركوع را ترك كند تا داخل سجود شود يا دو سجده را ترك كند تا داخل ركوع ركعت بعد شود ، آن چه را از نماز به جا آورده باطل است و بايد نماز را از سر گيرد ؛ خواه اين تركها از روى عمد باشد يا از روى سهو . و اگر پيش از آن كه داخل ركن بعد شود ركن متروك را تدارك كند ، يعنى آن را به جا آورد ، نمازش صحيح است و احتياج به اعاده نيست . به اين معنى كه آن چه از افعال را قبل از فعل ركن متروك ، كرده صحيح است و بعد از تدارك ركن متروك ، باقى نماز را تمام مىكند . پس اگر ركوع را ترك كند و فرو رود از جهت سجود و پيش از سر گذاشتن ، از زمين برگردد و ركوع را به جا آورد ، آن چه را پيش از ركوع به جا آورده است از نيّت و تكبير و قرائت صحيح است و احتياج به اعاده نيست ، بلكه بايد باقىماندهء افعال را به جا آورد و نمازش صحيح است ؛ خواه ترك ركوعى كه ابتدا شده بود از روى سهو بوده يا از روى عمد .
و مخفى نماند كه هم چنان كه مذكور شد و اصحاب تصريح كردهاند ، اگر كسى ركوع را ترك كند تا داخل سجده اول شود ، نماز او باطل است ؛ زيرا كه داخل ركنى ديگر شده است و حال اين كه اصحاب متّفقاند كه هر دو سجده با هم ركن است نه يك سجدهء تنها . و از اين ، لازم مىآيد كه تا وقتى كه داخل سجدهء دوم نشده باشد ، هنوز داخل ركنى ديگر نشده باشد و تواند كه ركوع را تدارك كند و اگر چه داخل سجده اول شده باشد . و همچنين لازم مىآيد كه اگر كسى سهوا يك سجده را ترك كند ، نماز او باطل باشد ؛ زيرا كه در اين صورت ركن كه عبارت از دو سجده است به سبب ترك يك سجده ترك شده است ؛ به اعتبار اين كه هر مركّب از دو چيز ، منتفى مىشود به سبب انتفاى يكى از آن دو .
و جمعى « 1 » از علما از اين شبهه جوابها گفتهاند ، ليكن هيچ يك تمام نيست . و حق
هامش
( 1 ) . ر . ك : مفتاح الكرامة 2 : 431 .