مصلّى جواب نگويد . بلى ، رد كردن مصلّى به قصد دعا مانعى ندارد .
و بايد جواب دهنده بالغ باشد تا وجوب رد ، از مصلّى ساقط شود . پس جواب دادن طفل كافى نيست و اگر چه مميز باشد . و اگر سلامكننده ، طفل مميز باشد ، جواب آن واجب است ؛ خواه سلام بر مصلّى كرده باشد يا به غير او .
و ظاهر آن است كه سلام كردن بر مصلّى مكروه باشد . و جمعى « 1 » مكروه ندانستهاند . چون كه ظاهرا جواب سلام وقتى واجب است كه به الفاظ مذكوره باشد و در صيغه و اعراب آن ظن و غلط نباشد ؛ لهذا اگر الفاظ سلام از حيثيت صيغه يا اعراب ، غلط باشد يا به اين نحو سلام كند كه « سلام » يا « سلاما » يا « السلام » يا « سلامى » يا « عليك السلام » يا « سلام اللّه عليك » ، در اين صورت جواب آن بر مصلّى و غير او واجب نيست . و همچنين اگر به حيثيت ديگر گويد غير سلام ؛ بلكه جواز ردّ مصلّى نيز محل تأمّل است ، مگر اين كه قصد دعا كند .
و بعضى « 2 » گفتهاند : حرام است « 3 » سلام كردن زن بر مرد اجنبى . و اين ثابت نيست . و از بعضى اخبار « 4 » مفهوم مىشود كه سلام كردن مرد بر زن اجنبيه مكروه باشد . و به هر تقدير ، گويا جواب در هر دو صورت لازم باشد ، هرگاه سلام بر وجه صحيح باشد .
ليكن اگر سلام بر زن اجنبيه شده باشد ، جواب را آهسته بگويد .
و چون كه جواب سلام اهل ذمّه واجب نيست و بر فرض وجوب ، بر سبيل وجوب يا استحباب بايد جواب سلام ايشان « عليك » يا « عليكم » گفته شود ؛ لهذا اگر اهل ذمّه بر مسلمى كه در نماز باشد سلام كند ، بايد جواب سلام ايشان را بگويد . و اگر جواب سلامى را كه رد آن واجب است ترك كند ، ظاهر آن است كه اگر در وقتى كه
هامش
( 1 ) . نهاية الإحكام 1 : 518 ؛ ذكرى الشيعة 4 : 23 ؛ جامع المقاصد 2 : 358 ؛ مسالك الأفهام 1 : 232 .
( 2 ) . الحدائق الناضرة 9 : 83 .
( 3 ) . حقير در مسألهء سلام كردن زن بر مرد اجنبى تردّد دارد ؛ پس احتياط آن است كه اگر مرد در نماز نباشد زن اجنبيه بر او سلام كند هر چه خواهد جواب بگويد ، و اگر در نماز باشد ، « سلام عليكم » جواب گويد و از آن قصد قرآن بكند . ( احمد )
( 4 ) . وسائل الشيعة 14 : 173 ، باب 131 من أبواب مقدّمات و آداب النكاح ، ح 2 .