هفدهم : آن كه چون سجدهء دوم تمام شود و خواهد برخيزد ، تكيه بر دستها كرده اول زانوها را بردارد و بعد از آن دستها را . و اگر مصلّى زن باشد ، بر عكس كند ؛ يعنى اول دستها را بردارد و يك نوبت راست باشد ، بدون آن كه عقب خود را بلند سازد .
هيجدهم : آن كه در وقت برخاستن بگويد : « بحول اللّه و قوّته أقوم و أقعد » ( يا بگويد : « اللهمّ ربّى بحولك و قوّتك أقوم و أقعد » . ) « 1 » و اگر خواهد ، « أركع و أسجد » را بر آن اضافه كند .
و مكروه است كه بر موضع سجود پف كند ؛ به شرطى كه از اين ، دو حرف حاصل نشود ، و اگر دو حرف حاصل شود ، نماز باطل است . و همچنين مكروه است « اقعا » در ما بين دو سجده و در جلسهء استراحت و در وقت تشهّد . و دانستى كه معنى مشهور « اقعا » در نزد فقها آن است كه سرهاى انگشتان پاها را بر زمين گذارد و بر عقب پا نشيند .
و مخفى نماند كه هرگاه بر پيشانى ، دمل يا ورم يا جراحتى باشد كه مانع از سجده كردن باشد ، پس اگر آن مانع ، همهء پيشانى را فرو نگرفته باشد و ممكن باشد كه گودالى بر زمين كنده شود كه در وقت سجود ، موضع مجروح داخل آن شود و موضع صحيح به زمين برسد ، واجب است كه چنان شود . و اگر اين ممكن نباشد ، واجب است كه به يكى از دو جبين خود سجده كند ، و مخيّر است در سجده كردن به جبين راست يا چپ و اگر چه اولى آن است كه با وجود امكان ، به جبين راست سجده كند و با وجود تعذر ، به جبين چپ سجده كند . و اگر به هيچ يك از دو جبين نتواند سجده كند ، واجب است كه به ذقن خود سجده كند ، و اگر آن هم ممكن نباشد ، بايد اشاره كند .
فصل سيم : در بيان آن چه سجده بر آن صحيح است و آن چه سجده بر آن صحيح نيست
و در آن چند مسأله است :
مسألهء اول : جايز است سجده كردن بر زمين و آن چه از زمين روييده باشد ، به شرط
هامش
( 1 ) . در نسخهء « الف » موجود نيست .