آن خشك شده باشد و سرايت نكند و جايز است بر مكان مشتبه به نجس و اگر چه آن مكان محصور باشد ، بنابر اظهر . همچنان كه تفصيل آن مذكور شد .
مسألهء ششم : اجتناب از سجود بر آن چه سجده بر آن جايز نيست ، مخصوص است به حالت اختيار ؛ پس اگر به جهت تقيّه يا شدّت حرارت يا از خوف مار و عقرب مىتواند بر زمين سجده كند يا در موضعى باشد كه آن چه سجده بر آن صحيح است نباشد ، در اين صورت جايز است سجود بر آن چه موجود باشد از چيزهايى كه در حال اختيار سجده بر آن جايز نيست ؛ چون فرش و جامه و امثال اينها ، و اگر قدرت بر آن هم نداشته باشد بايد سجود بر كف دست خود كند و بنابراين اگر كسى در موضعى مفروش مشغول نماز شود و گذاشتن مهر يا چيزى ديگر كه سجود بر آن صحيح است ، فراموش كند يا مهر بگذارد و در اثناى نماز طفلى آن را بردارد ، در اين صورت اگر ممكن باشد به حركتى كه باعث فعل كثير نباشد چيزى را كه سجود بر او صحيح است تحصيل كند ، بايد چنان كند . و الا بر همان فرشى كه بر روى آن ايستاده است سجود مىكند و اگر از سجده كردن بر امثال فرش و لباس و عضوى از بدن خود عاجز باشد بايد از جهت سجود ، ايما و اشاره كند . و در هر موضعى كه نتواند سجود كند بايد از جهت سجود ، ايما و اشاره كند . پس اگر در موضعى باشد كه گل يا برف به حدّى باشد كه پيشانى بر موضع سجده متمكن نتواند شد ، پس اگر بتواند بايستد و بنشيند بعد از قرائت و ركوع و نشستن از جهت سجود ، ايما و اشاره مىكند و اگر ايستادن هم ممكن نباشد بر روى مركب نماز مىكند و ركوع و سجود را به ايما و اشاره به عمل مىآورد به نحوى كه سابقا مذكور شد .
مسألهء هفتم : اگر از راه غفلت يا اتفاق پيشانى را بر موضعى گذارد ، كه سجود بر آن صحيح نباشد ، بعضى « 1 » گفتهاند كه : جايز است سر برداشتن و بر چيزى گذارد [ ن ] كه سجود بر آن جايز است . و بعضى « 2 » گفتهاند : جايز نيست . بلكه همان سجود چون از راه
هامش
( 1 ) . الموجز الحاوي : 70 ؛ الحدائق الناضرة 8 : 288 .
( 2 ) . مدارك الأحكام 3 : 408 .