نه تسبيح كردهاند به انداختن تكبير در هر سه نوبت . و بعضى « 1 » اكتفا به چهار تسبيح كردهاند كه يك مرتبه بگويد : « سبحان اللّه و الحمد للّه و لا إله الا اللّه و اللّه اكبر » . و بعضى « 2 » اكتفا به سه تسبيح كردهاند به انداختن تهليل .
و اقرب آن است « 3 » كه قدر واجب ، چهار تسبيح است كه يك نوبت بگويد : « سبحان اللّه و الحمد للّه و لا إله الا اللّه و اللّه اكبر » .
و زايد بر اين از آن چه مذكور شد ، مستحب است . و افضل ، جميع دوازده مرتبهء تسبيح است به اضافه نمودن « استغفر اللّه » در آخر .
و واجب است كه تسبيحات را آهسته بخواند و قول به جواز بلند خواندن ، ضعيف است .
و احوط ، بلكه اظهر آن است كه در تسبيحات ، ترتيب را مراعات كند ؛ يعنى اول « سبحان اللّه » بگويد و بعد از آن « الحمد للّه » و بعد از آن « لا إله الا اللّه » و بعد از آن « اللّه اكبر » . و بعضى « 4 » ترتيب را لازم ندانستهاند . و گفتن « بسمله » با تسبيحات ، نه لازم است و نه سنّت ، ليكن گفتن آن باعث بطلان نيست .
و اگر شك در عدد تسبيحات كند و نداند كه چقدر گفته ، بنا را بر كمتر مىگذارد و اگر سهوا زيادتر از قدر واجب و مستحب بگويد ، ضرر ندارد . و ظاهر كلام فقها آن است كه زياده از دوازده تسبيح و يك استغفار مستحب نيست .
و ابن ابى عقيل « 5 » تصريح كرده است كه مستحب است كه « سبحان اللّه و الحمد للّه و لا إله الا اللّه و اللّه اكبر » را هفت مرتبه يا پنج مرتبه بگويد ، و دليل آن معلوم نيست .
هامش
( 1 ) . المقنعة : 113 ؛ الاستبصار 1 : 121 ؛ منتهى المطلب 5 : 76 .
( 2 ) . الكافي في الفقه : 117 .
( 3 ) . اقوى آن است كه قدر واجب ، « سبحان اللّه » و « الحمد للّه » و يكى از « لا إله الا اللّه » است يا « اللّه اكبر » كه مجموع ، سه تسبيح باشد و بقيهء آن چه زياد مىشود ، بر سبيل استحباب است . و خود نيز « طاب ثراه » در « معتمد » چنين اختيار فرمودهاند . ( احمد )
( 4 ) . ذكرى الشيعة 3 : 318 .
( 5 ) . علّامه در مختلف الشيعة 2 : 164 ، مسألهء 90 ، از ابن أبى عقيل حكايت كرده است .