مانعى ندارد كه آن را بر سبيل تفرق ، بدون ترتيب بخواند . و اگر هيچ از قرآن نداند ، به عوض فاتحه ، تهليل و تسبيح و تكبير گويد .
و احوط آن است كه اگر تسبيحات اربع ، يعنى « سبحان اللّه و الحمد للّه و لا إله الا اللّه و اللّه اكبر » را داند ، آن را مقدّم دارد . و اولى آن است كه اين اذكار را به قدرى بخواند كه در حروف ، مساوى فاتحه باشد . و اگر هيچ ذكرى نداند ، پس اگر ترجمهء ذكرى را به فارسى يا زبانى ديگر داند ، آن را بخواند و اگر آن را هم نداند ، بايد به قدر فاتحه خواندن از براى نماز بايستد ، آنگاه ركوع و سجود در ساير اعمال را به عمل آورد .
و آن چه مذكور شد حكم ندانستن فاتحه است . اما حكم ندانستن سوره آن است كه اگر هيچ سورهاى را تمام نداند ، پس اگر بعضى از يك سوره را داند ، همان را مىخواند و كافى است . و اگر هيچ آيه از هيچ سورهاى [ را ] نداند ، اكتفا به خواندن فاتحه مىكند و عوض آوردن ذكر تسبيحات اربع يا غير آن از اذكار لازم نيست ؛ زيرا كه دانستى كه در حالت ضرورت ، وجوب سوره ساقط است .
و مخفى نيست كه غالب مردم در اين اعصار ، حمد و سوره و ساير اذكار واجبهء نماز را درست نمىدانند و با وجود قدرت بر تصحيح آن ، سعى در ياد گرفتن آن نمىكنند . و اين معنا باعث بطلان « 1 » نماز ايشان ، بلكه باعث بطلان حج ايشان نيز است ؛ زيرا كه دو ركعت نماز طواف ، از اركان حج است و همين كه درست نباشد ، حج هم فاسد است . پس بر اهل ايمان « 2 » و شيعيان اهل بيت حضرت سيد الانام لازم است كه در اين باب سعى كنند تا حمد و سوره و ساير اذكار واجبه نماز را درست نمايند كه تارك الصلاة نباشند .
مسألهء دهم : واجب است بر مردان كه نماز صبح و دو ركعت اول شام و دو ركعت اول نماز خفتن را بلند بخوانند و باقى را آهسته بخوانند . و اگر با وجود علم به مسأله كوتاهى كنند و در موضعى كه بايد بلند خوانند آهسته بخوانند يا بالعكس ، نماز ايشان
هامش
( 1 ) . در بطلان حج به بطلان دو ركعت طواف ، تأمل است . ( احمد )
( 2 ) . در نسخهء « ب و ج » : « اسلام » بجاى « ايمان » .