مشغول نماز نافله شود و در اثناى نماز متذكر شود كه نافلهاى كه سابق بر آن است [ را ] نكرده است ؛ خواه هر دو ادا باشند يا هر دو قضا باشند ، يا آن چه را مشغول شده ادا باشد و آن چه را فراموش نموده قضا باشد . مثل اين كه مشغول نماز نافلهء عصر شود و در اثنا به خاطرش آيد كه نافلهء ظهر را نكرده ؛ كه در اين صورت ، جايز است عدول از نافلهء عصر ادا به قضاى نافلهء ظهر .
و همچنين اگر نافلهء موقته ، مثل نافلهء ظهر يا عصر يا مغرب را فراموش كند و مشغول نافلهء غير موقته بشود و در ضيق وقت نافلهء موقته ، به خاطرش آيد كه آن را نكرده است ، جايز است كه عدول از غير موقته به موقته كند .
پنجم : عدول كردن از نماز فريضه به نماز نافله ، و اين در دو صورت است : يكى آن كه شخصى مشغول نماز فريضه شود و قبل از آن كه از دو ركعت نماز تجاوز كند ، نماز جماعتى منعقد شود و او ترسد كه اگر فريضه را تمام كند ، يك ركعت يا بيشتر از نماز جماعت را ادراك نكند و از او فوت شود . در اين صورت جايز است كه از آن نماز عدول به نافله كند و دو ركعت را تمام كند و خود را به نماز جماعت برساند .
و ديگرى آن كه در نماز جمعه سوره جمعه را فراموش كند و سورهء ديگر را بخواند ، كه در اين صورت نيز جايز است كه از نماز جمعه عدول كند به نافله و آن را تمام كند و نماز جمعه را از سر بگيرد . « 1 »
و بعضى « 2 » گفتهاند كه : كسى كه اذان و اقامه را فراموش كند و داخل نماز شود و پيش از اتمام كردن دو ركعت به خاطرش آيد كه اذان و اقامه را نگفته است ، جايز است كه عدول به نافله كند و بعد ، نماز فريضه را از سر گيرد ؛ زيرا كه در اينجا قطع كردن نماز جايز است . پس عدول كردن به نافله به طريق اولى جايز خواهد بود . و اين بعيد نيست . و عدول كردن از نافله به فريضه جايز نيست ، مطلقا .
و مشهور آن است كه جواز عدول ، مخصوص اثناى نماز است و بعد از تمام شدن
هامش
( 1 ) . حق ، عدم جواز عدول است به نافله از جهت گفتن اذان و اقامه . ( احمد )
( 2 ) . مسالك الأفهام 1 : 198 ؛ مفاتيح الشرائع 1 : 124 .