ساعت ديگر ، در جانب چپ محاذى آن مىشود .
چهارم : به طلوع و غروب ماه ، و ضابطهء آن چنان است كه در هر شبى كه از اول تا چهارده ماه باشد كه خواهند كه در آن شب بدانند كه ماه بعد از چند ساعت غروب مىكند ، از اول ماه تا آن شب بشمارد كه چند شب گذشته ؛ آن چه گذشته باشد در شش ضرب كنند و حاصل ضرب را بر هفت قسمت كنند ، آن چه خارج قسمت باشد ، عدد ساعاتى است كه ما بين غروب آفتاب و غروب ماه است . مثلا در شب چهارم ماه ، هرگاه خواهيم بدانيم كه ماه ، بعد از چند ساعت غروب مىكند ، چهار در شش ضرب مىكنيم ، بيست و چهار مىشود ، آن را بر هفت قسمت مىكنيم ، خارج قسمت سه و سه سبع مىشود . پس معلوم مىشود كه غروب ماه در شب چهارم ، مقدار سه ساعت و سه سبع ساعت مىشود . و اگر در شب پنجم باشد ، پنج را در شش ضرب مىكنيم و حاصل ضرب را كه سى باشد بر هفت قسمت مىكنيم ؛ خارج قسمت چهار و دو سبع مىشود . پس معلوم مىشود كه غروب ماه در شب پنجم ، بعد از چهار ساعت و دو سبع ساعت مىشود .
و در هر شبى كه از پانزدهم ماه تا بيست و هشتم باشد و خواهند كه در آن شب بدانند كه ماه ، بعد از چند ساعت طلوع مىكند ، از پانزدهم تا آن شب بشمارند و به طريق مذكور ضرب و قسمت كنند ؛ خارج قسمت عدد ساعاتى است كه ما بين غروب آفتاب و طلوع ماه است . مثلا اگر در شب هجدهم خواهيم بدانيم كه ماه ، بعد از چند ساعت طلوع مىكند ، از پانزدهم تا آن شب چهار شب گذشته ، آن را در شش ضرب كرديم ، بيست و چهار شد ، آن را بر هفت قسمت كرديم ، سه و سه سبع شد . پس معلوم شد كه در شب هجدهم بعد از سه ساعت و سه سبع ، ماه طلوع مىكند . و همچنين به اين عمل معلوم مىشود كه در شب نوزدهم بعد از چهار ساعت و دو سبع ساعت ، طلوع مىكند .
و همچنين بناى شب در اين ضابطه بر طريقه نجوم است كه از غروب تا طلوع آفتاب باشد ، نه بر طريقهء شرع كه از غروب تا صبح صادق باشد . و ساعاتى كه در
تحفه رضويه ( فارسى ) — صفحة 283
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢٨٣