باشد ، لازم است كه غسل را از سر گيرد . و اگر جانب چپ را ابتدا بشويد و پيش از شستن جانب راست متذكر شود ، واجب است كه بعد از شستن جانب راست ، نوبت دوم ، جانب چپ را بشويد و احتياج به شستن سر و گردن نيست . و اگر بعد از شستن جانب راست متذكر شود ، بايد همين جانب چپ را بشويد و اعاده شستن جانب راست لازم نيست . بلى ، اگر عمدا چپ را مقدّم بر راست دارد ، بايد شستن هر دو را اعاده كند . و در شستن هر يك از سه عضو ، لازم است كه از باب مقدمه ، جزئى از دو عضو ديگر [ را ] داخل كند كه شستن ( جميع عضو ) « 1 » به عنوان جزم به عمل آمده باشد .
دوازدهم : آن كه آب را بر هر يك از اعضا جارى سازد
تا شستن به عمل آيد « 2 » . پس اگر در غسل ترتيبى ، دست را تر سازد و بر اعضا بمالد به نحوى كه هيچ جريان به عمل نيايد ، يعنى آب از جزئى از بدن به جزئى ديگر منتقل نشود ، غسل او باطل است .
سيزدهم : آن كه هر چه مانع رسيدن آب باشد به بشره ، آن را تخليل كند
تا آب به اصل بشره برسد ؛ خواه آن مانع از قبيل انگشتر و زهگير و دستبند باشد يا از قبيل موى ريش و سر و پشت ظهار باشد و خواه آن مو اندك باشد كه زير آن نمايان باشد يا بسيار باشد كه زير آن نمايان نباشد . و بالجمله ، آب رسانيدن نيز بر هر يك از اينها واجب است . بلى ، شستن مويى كه شستن بشره موقوف بر شستن آن نباشد ، واجب نيست . پس بر زنان لازم نيست كه در وقت غسل ، گيسوان خود را كه بافتهاند بگشايند و به نرسيدن « 3 » آب به آنها بعد از رسيدن آب به اصل پوست سر ضرر ندارد .
و در سر انگشتان پا بايد احتياط كند كه يقين حاصل شود كه آب به ما بين آنها برسد . و هر چه از اعضا كه از بواطن باشد و اعضاى ظاهر نباشد ، مانند باطن دهان و
هامش
( 1 ) . در نسخهء « الف » موجود نيست .
( 2 ) . اقوى آن است كه در حالت اضطرار ، مانند سرماى شديد و نبودن آب گرم و كم بودن آب ، توان به مجرد تر نمودن دست و ماليدن اكتفا نمود ؛ هم چنان كه خود « طاب ثراه » در « معتمد » [ معتمد الشيعة : 241 - 242 ] اختيار فرمودهاند . و اگر كسى خواهد احتياط كند ، بايد در حالت ضرورت ، اول تيمم بدل غسل به جا آورد و بعد ، دست را تر نمايد و غسل كند و بعد از رفع ضرورت ، دوباره نيز غسل كند . ( احمد )
( 3 ) . در نسخهء « الف » : « رسيدن آب » .