جارى شود ، و مجرد ماليدن دست تر و تر ساختن عضو بدون جريان ، هم چنان كه طريق روغن ماليدن است ، كافى نيست .
چهارم : مسح مقدّم سر است
؛ يعنى موى پيش سر يا جاى مو ، اگر مو نباشد . مسح پيشانى بىصورت است ؛ زيرا كه آن ، موضع شستن است نه موضع مسح . و مسح بر حايل ، مانند عمامه و جرم حنا و امثال آن كافى نيست . و در روايتى « 1 » رسيده كه مسح بر حنا جايز است و آن روايت ، ضعيف است و اعتبارى به آن نيست . و گويا مراد از آن ، صورتى باشد كه جرم حنا باقى نباشد و مسح بر رنگ آن شود و در جواز آن شكى نيست . و بنابر اقوى واجب نيست كه از فوق به تحت باشد ، بلكه مستحب است و عكس هم جايز است .
و در مسح ، مسمّى كافى است ؛ يعنى آن چه را در عرف ، مسح بگويند ، كافى است .
پس گذاشتن يك انگشت و حركت دادن آن ، به نحوى كه مسماى كشيدن به عمل آيد ، كافى است . و اكتفا به گذاشتن آن بدون كشيدن ، جايز نيست . و ظاهر آن است كه كشيدن بعضى از عرض يك انگشت كافى نباشد . و بعضى « 2 » كمتر از مقدار سه انگشت را كافى ندانستهاند و اقوى خلاف آن است ، هم چنان كه مذكور شد .
و لازم نيست كه مسح به انگشت باشد ، بلكه به هر جزء از دست كه به عمل آيد ، كافى است . اما لازم است كه مسح ، به باطن كف بشود و به ظاهر آن كافى نيست ؛ مگر در حالت ضرورت .
و سنّت است كه مسح سر به دست راست بشود ؛ هم چنان كه در حديث « 3 » زراره وارد شده « 4 » . و بر زنان واجب نيست كه در وقت مسح كشيدن ، مقنعه از سر بردارند ، بلكه كافى است كه انگشتان را به زير مقنعه كنند و مسمّاى مسح را به عمل آورند . و
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة 1 : 455 - 456 ، باب 37 ، من أبواب الوضوء ، ح 3 و 4 .
( 2 ) . مانند : شيخ در النهاية : 14 ؛ و در عمل اليوم و الليلة ( ضمن الرسائل العشر ) : 142 ؛ و صدوق در من لا يحضره الفقيه 1 : 28 ذيل خبر 88 .
( 3 ) . در نسخهء « ب » : « در صحيح زراره » .
( 4 ) . وسائل الشيعة 1 : 436 ، باب 31 من أبواب الوضوء ، ح 2 .