چهارم - اينكه تهنيت عمر به ايشان صريح است در اينكه پيغمبر ( ص ) على ( ع ) را خليفه كرد و از آنچه ما ذكر كرديم معلوم شد كه « مولى » را در حديث مذكور نمىتوان بر معنى ديگر غير از « اولى به تصرّف در امور دين و دنيا » حمل نمود . و از اينجا فساد قول بعض از اهل سنّت معلوم مىشود كه چون اين حديث را نمىتوانند انكار نمود ، مىگويند « ولى » چه مانعى دارد كه در اينجا به معنى « ناصر » باشد يا « محبّ » . و تعجّب مىكنم از جماعت بلهى چند ، كه عقل ايشان تجويز اين معنى را مىكند كه بگويند پيغمبر ( ص ) در وقت گرما و ظهر و حرارت كذائى ، هشتاد و شش هزار نفر را معطل كرد و منبرى از براى خود نصب كرد و بر بالاى آن رفت و گفت : هر كسى كه من دوست او هستم ، على - عليه السلام - هم دوست اوست « 97 » و خدا هم دو آيه در خصوص اين نازل فرمود :
حبّذا به اين فهم ! و مرحبا به اين ادراك : « أ و لا يعلمون انّهم فى كلّ
هامش
( 97 ) . بعضى از اهل تحقيق گويد : در قرآن مجيد هر جا كه كلمهء « ولى » به كار رفته در بادى نظر توهّم مىرود كه به معناى « دوست » است پس از دقت معلوم مىشود كه به اين معنى نيست . مثلا معناى« اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ »، اين نيست كه خدا دوست اهل ايمان است و اهل ايمان در حفظ و صيانت خاص پروردگارند . و همچنين معناى« أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ » ،اين نيست كه بر دوستان خدا ترسى نيست . در اينجا كلمهء « ولى » از قبيل « فعيل » به معناى مفعول است ، پس معنى چنين مىشود : كسانى كه خداوند ولى امر آنها و متصرّف در شئون آنهاست ، مورد ترس نمىباشند . و همچنين معناى آيهء :« الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ »، اين نيست كه مؤمنين دوستان يكديگرند بلكه اين است كه مؤمنين نسبت به يكديگر متعهد و در شئون يكديگر متصرّف و در سرنوشت يكديگر مؤثرند ؛ و لهذا بعد مىفرمايد :« يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ .و به فرض اينكه استعمال كلمهء « ولى » به معناى دوست صحيح باشد در مورد آيهء شريفهء« إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ . . . »به آن معنى مناسبت ندارد كه به صورت حصر گفته شود ، كه منحصرا ولى شما خدا و پيامبر و امير المؤمنين ( ع ) است .
و از اينجا معلوم مىشود كه توجيه برخى مفسرين اهل سنّت كه گفتهاند مفاد اين آيه چيز مهمى نيست بلكه صرفا اين است كه « على ( ع ) دوست شماست » يا « على ( ع ) بايد محبوب و مورد علاقهء شما باشد » ( اگر فعيل به معناى مفعول باشد ) غلط است .