امّا علم « قرائت » ؛ انتسابش به آن حضرت ظاهر و روشن است ، زيرا كه اعظم قرّاء « عاصم » است و « ابو عمرو » و ايشان شاگرد آن حضرت بودند .
امّا علم « صرف و نحو » ؛ انتسابش به آن حضرت اظهر از آنست كه محتاج به بيان باشد ، زيرا كه حضرت قواعد آن علم را به « ابى الاسود دئلى » تعليم نمود و او را امر كرد كه اين علم را تدوين كند .
امّا علم « فقه و احاديث و مسائل و شرايع و احكام » ؛ معلوم است كه بناى فقه مسلمين بر پنج مذهب است :
اوّل - مذهب جعفريست « 38 » - عليه السلام - و انتساب اين مذهب به آن حضرت ظاهر است .
دوّم - مذهب حنفى « 39 » ؛ و واضع اين مذهب ابو حنيفه است و او شاگرد حضرت صادق - صلوات اللّه عليه - بود و انتساب علوم حضرت صادق - عليه السلام - هم به حضرت امير - عليه السلام - ظاهر است .
هامش
( 38 ) . نسبت به حضرت امام جعفر صادق - سلام اللّه عليه - است . امام ششم از دوازده امام - عليهم السلام - به جهت تزويجى كه در اواخر بنى اميه و اوائل بنى عباس از مذهب شيعه فرمود و ستمكاران روزگار به خودشان مشغول شدند ، امام ( ع ) فرصت يافته حقائق را آشكارا نمود و لذا شيعهء اماميه به آن حضرت منسوبست و كتابهاى مستقل در حالات آن حضرت تأليف شده و در سال 148 هجرت از دنيا رحلت فرموده و در مدينهء منوّره در « بقيع » مدفون است و قبر مباركش با سه نفر از ائمّهء اهل بيت ( ع ) در اثر ظلم نژاد يهودى سعودى در جلو آفتاب مانده است .
( 39 ) . نعمان بن ثابت بن زوطى بن ماه مولى تيم اللّه بن ثعلبهء كوفى يكى از ائمّهء چهارگانهء اهل سنّت ؛ جدّش « زوطى » از اهل كابل « طخارستان » و گويند نسبش به « يزدجر » آخرين ملوك ساسانى مىرسد . و ابو حنيفه در كوفه بسال هشتادم يا هشتاد و دوم از هجرت متولد شده و وفاتش در سال 150 ه ، در زندان بغداد اتّفاق افتاده . او را خليفهء عباسى حبس كرده بود كه متصدّى قضا باشد و قبول نمىكرد ، و در حقّ ابو حنيفه كلمات بزرگان مختلف است ، امام مالك مىگفته :
« ما ولد فى الاسلام مولود اضر على اهل الاسلام من ابى حنيفة و قال كانت فتنة ابى حنيفة اضر على هذه الامة من فتنة ابليس . »
رجوع شود به « وفيات الاعيان » ، ابن خلكان و « كنى و القاب » ، قمى ( ره ) و « روضات الجنات » و « ريحانة الادب » و « تاريخ بغداد » و « تبييض الصحيفة » تأليف سيوطى ، ط حيدرآباد .