و هرگاه مشاهده نشوند ، امّا چيزى ديگر معلوم باشد با او ضمّ شود ، بعضى از علماء گفتهاند : صحيح است ، مثل اينكه ماهى را با نى بفروشد ، يا شير را در پستان با بزغاله و يا با بره بفروشد .
و حق آن است كه در اين صورت ، اگر مقصود بالذات و غرض اصلى فروختن آن چيزى باشد كه با شير و ماهى ضمّ مىشود ، و فروختن آنها بالعرض باشد ، مثل اينكه غرض ، نيستان تنها باشد و ماهى را بالعرض نيستان بفروشد ، و مثل اينكه گوسفندى شيردار را با شير او بفروشد و مقصود بالذات فروختن گوسفند باشد و شير را بالعرض بفروشد و قيمتى در مقابل او نيفتد ، جايز است .
و هرگاه نه چنين باشد ، يعنى غرض اصلى شير يا ماهى باشد نه آن چيزى كه با آنها ضمّ مىشود ، يا هر دو مقصود و مطلوب باشند ، جايز نيست .
و جايز است مصالحه نمودن بر شير در پستان و ماهى در نيستان .
و همچنين است حكم بعينه در فروختن بچّه كه در شكم حيوانات باشد « 1 » ، مثل « 2 » فروختن كره ماديان كه در شكم حيوانات است ، يا برّه و بزغاله و كره الاغ و گوساله كه در شكم حيوانات باشند .
و جايز نيست فروختن پوست و پشم و مو كه در پشت حيوان باشد ؛ يعنى پيش از آنكه پوست از حيوان بكشند و مو و پشم از او ببرند ، نمىتوان آنها را فروخت و اگر چه بر پشت آنها هر يك از مو و پشم و پوست مشاهده شود .
و بعضى از علماء - رضوان اللّه عليهم - گفتهاند كه : مو و پشم ، هرگاه بر پشت حيوان باشد و مشاهده بشود ، جايز است خريدوفروش آنها ، و اين قول خالى از قوّت نيست ، امّا بايد آن پشم و مو بعد از خريدن بلافاصله از حيوان قطع شود « 3 » ، يا خريدار و فروشنده با هم قرار دهند كه بعد از خريدن ، تا مدّت معيّنى آن پشم يا مو
هامش
( 1 ) . حائرى : تبعيت حمل حامل را محلّ اشكال است .
( 2 ) . الف : - « مثل » .
( 3 ) . طباطبايى ، حائرى : اگر بخواهند كه شركت در آنها حاصل نشود .