بسيارى آن جنسى كه مىخواهند بفروشند ، جايز است كه به پيمانه اعتبار كنند و به آن حساب بگيرند . مثلا هرگاه شيره يا روغن يا گندمى را خواسته باشند بفروشند و بسيار باشد كه سنجيدن آن اشكالى داشته باشد ، جايز است كه ظرفى را بگيرند و ببينند كه او چقدر از اجناس مذكوره را مىگيرد و بعد از آن ، آن ظرف را پيمانه كنند و به آن مقدار حساب كنند . و همچنين هرگاه خواسته باشند - مثلا - گردكان را بفروشند و بسيار باشد ، به حدّى كه شمردن او اشكالى داشته باشد ، پيمانه مىگيرند ، مثلا ده هزار گردكان يا بيشتر يا كمتر بگيرد و بعد از آن به آن پيمانه كيل مىكنند و از آن قرار حساب مىكنند « 1 » .
مسألهء سيم : صحيح است فروختن زمين و باغ به مشاهده ،
و اگر چه مساحت نشود « 2 » . و همچنين صحيح است فروختن پارچه و كرباس به محض ديدن و اگر چه گز كرده نشود « 3 » . و همچنين است حكم در قالى و نمد و گليم و غيرها .
و مراد به ديدن و مشاهده نمودن آن است كه : اگر آن پارچه يا كرباس را تا كرده باشند ، بگشايند و پهن كنند و مجموع او را ببينند . پس اگر پارچهء پيچيده را خريدار ببيند ، كافى نيست در صحت آن معامله . بلى ، اگر پارچهاى باشد كه مشتمل نباشد بر نقشهايى كه مختلف شود ، بلكه همهء اجزاء او متساوى باشد ، هرگاه همچنان چه پيچيده است بعضى از او را ببيند ، كافى است « 4 » .
مسألهء چهارم : جايز نيست فروختن شير در پستان و ماهى در نيستان ،
و اگر چه آن نيستان و ماهىها مال فروشنده باشد .
بلى ، هرگاه آن ماهىهايى كه فروخته مىشوند در جائى محصور باشند و خريدار و فروشنده آنها را مشاهده بكنند ، فروختن آنها صحيح است .
هامش
( 1 ) . حائرى : اگر تفاوت غير متسامح فيه نداشته باشد و الّا مشكل است .
( 2 ) . حائرى : در بلدى كه بناء بر مساحت نيست .
( 3 ) . طباطبايى ، حائرى : احوط گز كردن است ، مگر آنكه وضع آنها بر مشاهده باشد .
( 4 ) . طباطبايى ، حائرى : با فرض معلوميّت اندازهء آن .