غصبى يا مطلق مال حرام حجّ بكند ، حجّ او صحيح خواهد بود و از عهدهء وجوب حجّ بر آمده خواهد بود ، مگر اينكه مشغول الذّمهء صاحب مال خواهد بود ؛ يعنى ذمّهء او از حقّ اللّه برى و خلاص شده و به حقّ الناس گرفتار خواهد بود ، ابدا .
سيم - از خريدوفروشى كه حرام و باطل است - : خريدوفروش چيزهايى است كه نمىتوان از آنها انتفاع برد به هيچ نحوى .
و اين سه چيز است « 1 » :
اول : حشرات الارض ،
مثل موش و مار و عقرب و كرم و جعل « 2 » و هزارپا و غير اينها از حشرات الارض .
دوم : مسوخات ؛
يعنى آن حيواناتى كه مسخ شدهاند .
و آنها نوزده حيوانند كه مسخ شدهاند ، همچنان كه از احاديث رسيده است « 3 » :
« ميمون » و « خوك » و « سگ » و « گرگ » و « موش » و « سوسمار » و « روباه » و « خرگوش » و « طاووس » و « خرس » و « يربوع » - كه عبارت است از موش دشتى - و « خرچنگ » و « جرى » - كه نوعى است از ماهى و آن دراز و نرم و بىفلس است - و « دعموس » - كه كرمى است سياه كه در آبها مىباشد و به آب فرو مىرود و بيرون مىآيد و آبى كه در گودالها بسيار مىماند اين كرم در او بسيار مىباشد - و « سنگ پشت » و « خارپشت » « وطواط » - كه عبارت است از خفّاش ، كه او را شب كوره و شبپره مىگويند - و « نقعا » - و معلوم نيست كه نقعا چه حيوانى است ! و از اين جهت بعضى گفتهاند كه احتمال دارد كه در حديث « عنقا » بوده است و كاتبان غلط كرده باشند « 4 » ، و اللّه يعلم - و « فيل » ، و هر چند او هم از جملهء مسوخات است ،
هامش
( 1 ) . طباطبايى : چون مناط در هر سه عدم انتفاع محلّل معتدّ به است كه معامله را از سفهى بودن بيرون برد ، پس هر چه از مذكورات منفعت محلّلهء معتدّ بها داشته باشد ، بيع او صحيح است .
( 2 ) . حشرهاى از تيرهء قاب بالان كه بيشتر در كويرها و صحارى گرم مىزيد . بدنش سياه رنگ و جزو قاب بالان درشت است . به آن سرگين غلطان ، گوگال و گشتك نيز گويند ( فرهنگ فارسى ، با دخل و تصرّف ) .
( 3 ) . ر . ك : وسائل الشيعة 17 : 171 / 4 ؛ 24 : 104 .
( 4 ) . الف : « كاتب آن غلط كرده باشد » .