پس معلوم شد كه غرض معصوم عليه السّلام از اينكه ثواب قرض دادن دو برابر ثواب صدقه دادن است ، اين است كه آن ثوابى كه جناب احديّت در قرض از رحمت خود تفضّل مىكند ، دو برابر ثوابى است كه در صدقه تفضّل مىكند ، و آن در قرض هيجده مقابل است و در صدقه نه مقابل است كه نصف اوست . امّا در صدقه چون يك درهم را پس نمىگيرد به ازاى او هم ثواب است ، پس مجموع ده است . و در قرض چون يك درهم را پس مىگيرد به ازاى آن چيزى نيست ، پس همان هيجده مقابل است .
پس معلوم شد كه اختلاف و منافات ميان دو حديث نيست . و اللّه يعلم .
و مروى است از حضرت صادق عليه السّلام كه آن حضرت فرمودند كه : « حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمودند كه هزار درهم را هرگاه دو مرتبه به قرض بدهم ، دوستتر دارم از اينكه آن هزار درهم را يك مرتبه تصدق كنم » « 1 » .
و مخفى نماناد كه اين حديث ظاهرا اختلاف با دو حديث پيش دارد كه آنها دلالت مىكردند بر اينكه ثواب قرض دادن دو برابر است با ثواب صدقه دادن و اين حديث دلالت دارد بر اينكه دو مرتبه قرض دادن بهتر است از يك مرتبه صدقه دادن ، و ظاهرا اشعارى دارد بر اينكه يك مرتبه صدقه دادن بهتر باشد از يك مرتبه قرض دادن ، و از اين جهت علماى ما - رضوان اللّه عليهم - اين حديث را كه دلالت مىكند بر بهتر بودن صدقه از قرض دادن ، حمل كردهاند بر صدقهاى كه بر علماء و خويشان و ارباب تقوا داده بشود « 2 » . و اين احاديث كه دلالت مىكند بر بهتر بودن قرض دادن از صدقه حمل كردهاند بر صدقهء عامّه ؛ يعنى بر صدقهاى كه بر ساير مردم بشود ؛ زيرا كه صدقه در ثواب مراتب بسيار دارد ، همچنان كه مروى است كه : « بعضى از صدقات ده اجر دارد و بعضى از صدقات است كه هفت صد و هفتاد اجر دارد و بعضى هفتاد هزار اجر دارد » « 3 » . و اللّه يعلم .
و مخفى نماند كه قرض دادن وقتى ثواب دارد كه نيّت آنكه قرض مىدهد از براى
هامش
( 1 ) . تهذيب الاحكام 6 : 192 / 43 ؛ وسائل الشيعة 18 : 334 / 5 .
( 2 ) . الف : « تقوا بشود » .
( 3 ) . عوالي اللآلي 1 : 354 / 21 ؛ مستدرك الوسائل 7 : 195 / 10 .