گندم زرد هر دو يك جنساند ، زيرا كه هر دو شريكند در اسم مخصوص كه گندم باشد ؛ يعنى بر هر دو لفظ گندم اطلاق مىشود و اگر چه در سرخى و زردى با هم تفاوت دارند .
و همچنين است حكم در جميع اصناف گندم كه اطلاق اسم گندم بر آن مىشود ، همه يك جنساند و يك صنف ، آنها را به صنفى ديگر با زيادتى نمىتوان فروخت .
و همچنين انگور ، آنچه انگور بر او صادق مىآيد و در لفظ با هم شريكند همه يك جنساند ، و اگر چه بعضى از اصناف انگور با بعضى ديگر در بعضى از صفات ، مثل رنگ و شيرينى و ترشى و خوردى و درشتى تفاوت دارند .
و همچنين است حكم در خرما ؛ يعنى هر چه اسم او خرما باشد يك جنس است ، و اگر چه بعضى با بعضى در صفات تفاوت داشته باشد . و هر چه اسم او برنج باشد يك جنس است ، و اگر چه بعضى برنج اكوله رشت و اصفهان باشد ، يا بعضى از برنجهاى مازندران و ورامين باشد ، كه مجموع اينها يك جنساند و نمىتوان ده من برنج اكوله را فروخت به ده من و صد من برنج ورامينى .
و همچنين هر چه اسم او نقره باشد يك جنس است ، و اگر چه بعضى از آن با بعضى ديگر در صفات تفاوت داشته باشد ؛ مثل اينكه بعضى سكّهدار باشد و بعضى بىسكّه و بعضى آلات و اسباب باشند و بعضى سكّه ، كه جميع اينها يك جنس است و خريدوفروش در آنها با زيادتى حرام است .
و همچنين است حكم در سائر اجناس ، از طلا و نقره و مس و قلع و ابريشم و پنبه و غيرها .
و اين ضابطهء كليّهاى است كه بايد مراعات نمود تا دانسته شود كه ربا در كجا است و در كجا نمىباشد « 1 » .
و از اين ضابطهء كليّه يك موضع تخلّف كرده است به اعتبار احاديثى كه از ائمه طاهرين - صلوات اللّه عليهم اجمعين - رسيده است و آن يك موضع آن است كه :
هامش
( 1 ) . ب : « و كجا ربا نمىباشد » .