و اگر جنسى باشد كه عادت شهرها در آن مختلف باشد « 1 » ، يعنى در بعضى از شهرها به پيمانه يا كشيدن دادوستد شود و در بعضى از شهرها به عدد دادوستد شود ، مثل هندوانه كه در كاشان و بعضى از ولايات مىكشند و در اصفهان به عدد مىفروشند ، در اين صورت در هر شهرى به عادت او عمل مىشود « 2 » ؛ يعنى در آنجا كه به عدد فروخته مىشود حكم معدود دارد و در آن شهر كه به وزن دادوستد مىشود در آنجا حكم موزون دارد و اگر زياد و كم دادوستد شود ، ربا مىشود . پس اگر كسى در اصفهان صد عدد هندوانه را بدهد و صد و پنجاه عدد هندوانهء ديگر بگيرد ربا نخواهد بود ، و اگر چه وزن صد عدد با وزن صد و پنجاه عدد تفاوت داشته باشد ، و اگر در كاشان كسى صد من او را بدهد و صد و ده من هندوانهء ديگر بگيرد ، ربا خواهد بود .
و اگر جنسى در شهرى در بعضى اوقات به عدد دادوستد مىشود و در بعضى اوقات به وزن دادوستد شود ، در اين صورت مناط اغلب است ؛ يعنى هر نحوى كه بيشتر به آن نحو دادوستد مىشود ، آن نحو اعتبار دارد ، پس اگر بيشتر « 3 » به عدد دادوستد شود ، حكم معدود را خواهد داشت .
مسألهء سيم : [ ضابطه در هم جنس بودن مبيع و قيمت ]
مذكور شد كه وقتى ربا لازم مىآيد كه جنسى فروخته شود به همان جنس ؛ يعنى مبيع و قيمت هر دو يك جنس باشند .
و ضابطه و معيار در شناختن يك جنس ، يعنى دانستن اينكه چه چيزها يك جنساند ، آن است كه : هر دو چيزى كه لفظ مخصوصى اطلاق بر آن دو چيز بشود و آن لفظ مخصوص شامل هر دو باشد ؛ يعنى هر دو در آن لفظ مخصوص شريك باشند و اسم آن هر دو چيز آن لفظ باشد ، در اين صورت آن دو چيز يك جنساند . و همچنين است حال در سه چيز و چهار چيز و پنج چيز و بيشتر . مثلا گندم سرخ و
هامش
( 1 ) . صدر ، حائرى : احوط با اختلاف معتدّ به الحاق به مكيل و موزون است .
( 2 ) . طباطبايى : اگر اغلب در بين نباشد و الّا حكم تابع آن است على الاظهر و احوط به اختلاف بلدان الحاق به مكيل و موزون است .
( 3 ) . صدر ، حائرى : بيشترى كه موجب صدق عرفى باشد بر اينكه فلان جنس از معدود است ، مثل تخم مرغ مثلا .