جنس بعينه ، مثل اينكه بفروشد بيست من گندم به بيست من گندم ديگر ، يا بفروشد ده مثقال طلا به ده مثقال طلاى ديگر ، يا سى مثقال نقره به سى مثقال نقرهء ديگر .
و بالجمله ، فروختن جنس مكيل يا موزون به همان جنس بر سبيل مساوات ، ربا نيست ، بلكه وقتى ربا مىشود كه يكى از آنها زيادتر از ديگرى باشد .
مسألهء دوم : حق آن است كه ربا همين در جنس مكيل و موزون است و در غير اينها ربا نمىباشد ؛
خواه جنسى باشد كه به شمردن دادوستد شود و احتياج به مشاهدهء هر فرد نباشد ، مثل گردكان « 1 » و غير او ، يا جنسى باشد كه به ذرع دادوستد شود ، مثل ماهوت « 2 » و بگرس « 3 » و لندره « 4 » و كتان و ساير پارچهها ، يا به مشاهدهء هر فرد هر فرد احتياج باشد ، مثل حيوانات و اسلحه ، چون شمشير و تفنگ و نيزه و امثال آنها ؛ يعنى اجناسى باشند كه غالبا هر يك از آنها با هم تفاوت داشته باشند ، كه نتوان به مشاهدهء يك فرد اكتفا نمود و در جميع اينها ربا نمىباشد ، بلكه منحصر است در جنسى كه به كيله دادوستد شود ، يا به وزن و كشش دادوستد شود .
و معيار در شناختن آنچه به كيله يا به وزن و كشيدن دادوستد مىشود - همچنان چه فى الجمله مذكور شد - آن است كه در زمان پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و ائمه عليهم السّلام به كيله يا به وزن دادوستد مىشده است . و اين معنى در بعضى از اجناس معلوم است ، مثل جو و گندم و خرما و نمك ، كه معلوم است كه آنها در عصر ايشان عليهم السّلام به پيمانه دادوستد مىشده است . و اگر ندانيم در عصر ايشان به پيمانه بوده است يا به وزن يا به عدد ، در اين صورت معيار در شناختن آنچه به پيمانه يا به وزن و كشيدن است ، عادت و عرف شهرها است ؛ يعنى آنچه از اجناس كه در ميان ايشان - يعنى مردم و شهرها - به پيمانه و وزن دادوستد مىشود ، آن مكيل و موزون است و در او ربا مىباشد و آنچه به پيمانه و وزن دادوستد نشود ، ربا نمىباشد .
هامش
( 1 ) . گردو .
( 2 ) . يك نوع پارچهء پشمينهء كلفت پرزدار نفيس . ( لغتنامه 13 : 20051 )
( 3 ) . پارچهاى بود كه آب در آن كم سرايت مىكرد . ( فرهنگ فارسى 1 : 560 )
( 4 ) . نوعى از سقرلات كمبها ، لباسى بوده مانند بارانى . ( فرهنگ فارسى 3 : 3630 )