شكّى نيست كه احتراز كردن از ربا موقوف است بر دانستن مسائل ربا ، پس بر ارباب معامله لازم و متحتّم است كه جميع مسائل تجارت را بدانند ، خصوصا مسائل ربا را كما هو حقّه ضبط نمايند كه توانند از او احتراز نمود .
پس مىگوييم اين فصل ، كه ربا و احكام او در آن بيان مىشود ، مشتمل است بر سى مسأله :
مسألهء اولى : [ تعريف ربا و شرايط تحقّق آن ]
بدان كه ربا عبارت است از :
فروختن جنسى كه مكيل يا موزون باشد ، به همان جنس ، با زيادتى در يكى از آنها .
يعنى فروختن جنسى كه مكيل يا موزون باشد به همان جنس ، وقتى ربا مىشود كه يكى از آن دو جنس زيادتر از ديگرى باشد « 1 » .
و مراد از جنس مكيل هر جنسى است كه عرف و عادت مردم بر آن جارى شده باشد كه او را به پيمانه دادوستد نمايند ، مثل جو و گندم و غير اينها كه بسيارى از مواضع به كيله دادوستد مىشوند .
و مراد به جنس موزون هر جنسى است كه عرف و عادت مردم بر آن جارى شده باشد كه آن را به ترازو و يا قپان بكشند ، مثل طلا و نقره و ابريشم و پنبه و ساير چيزها كه متعارف ارباب صناعت و تجارت بر آن است كه آنها را به ترازو مىكشند .
و اين در اجناسى است كه معلوم نباشد كه در زمان پيغمبر و ائمّه عليهم السّلام به چه نحو بوده است ، امّا هر جنسى كه معلوم باشد كه در زمان ايشان به پيمانه دادوستد شده است ، آن مكيل است ، و اگر چه در ميان بعضى مردم به وزن دادوستد شود ، مثل جو و گندم كه معلوم است كه در عهد ايشان به پيمانه دادوستد مىشده ، و همچنين است حكم در موزون .
پس ربا در وقتى به عمل مىآيد كه سه امر به عمل بيايد :
هامش
( 1 ) . طباطبايى ، حائرى : و همچنين اگر چيز ديگرى به يكى از آن دو ضم كند ، بلكه به زيادهء حكمى نيز ربا محقّق مىشود ، چنانچه مىآيد .