تحقيق و بررسى ترتيب اثر بدهيد . و نيز در آيات و روايات دستور داده از آنها دورى كنيد حتى ميل به آنان را مورد نهى قرار داده است و فرموده : « و لا تركنوا الى الذين ظلموا فتمسكم النار » ، پس امكان ندارد خداوند امر كند به اطاعت از حكام فاسق و الّا بين كلام خدا تناقض واقع مىشود .
از طرف ديگر مىبينيم علما در پيامبر شرط عصمت را معتبر مىدانند و در مجتهدان هم عدالت را معتبر مىدانند حتّى اگر بخواهد در موردى يك فتوا هم بدهد و يا در واقعهاى حكم بكند بايد عادل باشد چنانچه صاحب كشاف ، زمخشرى عدالت را در امام جماعت هم معتبر مىداند پس چگونه مىشود گفت خداوند بطور مطلق فرمان به اطاعت ظالم و فاسق بدهد .
دليل ديگر بر بطلان قول آنها اين است كه حاكمان جور و ظلم بسيارند و آنها با هم اختلاف دارند اطاعت كدام يك از آنها واجب است و اطاعت ديگرى غير واجب ، لازمهاش ترجيح بلا مرجح است و عقلا باطل است و در نتيجه اطاعت هيچ كدام واجب نيست .
دليل ديگر اين است كه اگر امراء و حكام كار خلاف شريعت انجام دهند از باب امر به معروف و نهى از منكر واجب است آنها را نهى كنند پس چگونه اطاعت مطلق آنان واجب است .
دليل چهارم بر بطلان قول عامه اين است كه حكام و امراء اگر دستورات آنها خوب و مطابق با شريعت باشد اطاعت از آنها اختصاصى نيست بلكه هر كس به كار خير و خوب فرمان مىدهد اطاعت او واجب است و اگر فرمان به بدى و گناه بدهد اطاعت آنان واجب نيست بلكه مخالفت با آنها واجب است چون خلاف اطاعت خدا و رسول است و در نتيجه لازمهاش مخالفت صدر و ذيل آيه شريفه است پس فساد گفتار آنان روشن است . . .
از نظر شيعه مراد از اولى الامر همان چيزى است كه در مجمع البيان امين الاسلام طبرسى رحمه اللّه فرموده است و آن اين است كه مراد از اولى الامر امامان معصوم از آل محمد مىباشند كه اطاعت مطلق ايشان را واجب كرده همان
محقق اردبيلى ( فارسى ) — صفحة 702
مساهمون: كنگره بزرگداشت مقدس اردبيلى
ص٧٠٢