را به « قصر » و « اتمام » جمع كردى ؟ تمسك به قائده مشهور علم اصول مىنمود كه « انّ الأمر بالشّىء يقتضى النّهى عن ضدّه » و در توضيح اين اصل مىفرمود : طلب علم واجب عينى است و زيارت حضرت سيد الشهداء عليه السّلام عملى استحبابى است و مىترسم از اينكه واجب را واگذاشته به مستحب مىپردازم گناهكار و سفرم سفر معصيّت باشد . با اين كه مقدس اردبيلى در مسافرت هم حتى الامكان فرصتها را از دست نمىداد و سخت مشغول مطالعه و تحقيق و تفكر بود . « 1 »
و در اين عصر هم كه اسلام با مشكلات فراوانى مواجه است و لازم است براى شناساندن آن ، تحقيقاتى وسيع انجام پذيرد علماى طراز اوّل حوزههاى علميه مىفرمايند طلاب محترم در ايام تحصيل به درس و بحث بيشتر توجه بكنند و حتى در شبهاى درسى به اماكن مقدّسه مثل جمكران و . . . نروند و براى زيارت و جمكران و مسجد سهله رفتن در ايام غير درسى برنامهريزى نمايند .
و اين نكتهاى است كه از زندگى « مقدس اردبيلى » به خوبى استفاده مىشود .
و بعضى هم فرمودهاند اگر چه شروع درس طلبگى واجب كفايى است ولى ادامهء آن واجب عينى است .
6 - از تواضع و فروتنى مقدس اردبيلى حكاياتى بسيار نقل شده كه يكى از نمونههاى آن تواضع در برابر شاگردانش است . توضيح اينكه : مقدّس وقتى مشغول شرح ارشاد علامه حلّى بوده و كتاب ارزنده « مجمع الفائدة و البرهان » را تأليف مىكرد قسمتى از آن كتاب را به صاحب معالم و صاحب مدارك مىداد و مىگفت : عبارات آن را ببينيد و اصلاح نماييد چرا كه مىدانم بعضى عبارات آن غير فصيح و نارساست . « 2 »
7 - مقدس اردبيلى از شيفتگان واقعى اهلبيت عليهم السّلام بوده و محبت خاندان پاك پيامبر اسلام با خون و گوشت او به هم آميخته بود ؛ كه همان شرفيابى او به خدمت امام زمان ( عج ) و تكلّم در بارگاه علىّ بن ابى طالب عليه السّلام و رؤياى صادقهاش
هامش
( 1 ) . ر . ك : « اعيان الشيعه » ، ج 3 / 81 .
( 2 ) . « اعيان الشيعه » ، ج 5 / 96 ، چاپ ده جلدى .