كاملا مىشناخت ، او معتقد بود كه بر اساس « العابد بلا علم كحمار الطاحونة » عمل بدون علم ، فعل بدون شناخت ارزش ندارد . او خوب مىدانست كه علم در سير معنوى هر انسان يك مشعل فروزان و چراغ راهنما است .
دوّم : سعى و تلاش همهجانبه در رسيدن به هدف ، در اين مورد نيز مقدّس مىدانست كه بدون تلاش به هدف نخواهد رسيد . زيارت مشاهد مشرّفه و عتبات عاليه كه در مذهب از افضل قربات محسوب مىشود در نظر مقدّس اردبيلى به افضليّت تحصيل و تحقيق در مسائل دينى نمىرسد لذا گفته مىشود كه او در مسافرتهاى خود به عتبات عاليه نماز خود را احتياطا هم شكسته مىخواندند هم تمام چرا « 1 » كه شايد مسافرتش مسافرت حرام باشد ، با اينكه در مسافرتهاى خويش هم از مطالعه و تحقيق غافل نبود . اين مطلب كه فقط در مورد ايشان نقل شده است بيانگر تلاش و علاقهء ايشان نسبت به كسب علم و دانش مىباشد .
2 - روش تحصيلى و تحقيقى
بر خلاف تلاش يكنواخت خسته كننده كه معمولا سليقهء برخى از پژوهشگران و محقّقين مىباشد ، مرحوم مقدّس اردبيلى مطالعه و تحقيقات علمى خويش را بهطور متناوب و در اوقات مناسب انجام مىداد . وقت عبادت به عبادت ، وقت استراحت به استراحت و وقت تحقيق به امور تحقيقاتى اشتغال مىورزيد .
نقل شده مرحوم باغندى يكى از هم بحثيهاى وى كه با همديگر همسايه هم بودند در حل يك مشكل علمى از اوّل شب تا صبح بيدار مانده
هامش
( 1 ) مدارك گذشته .