شخصيت علمى
بهترين روش درك واقعى مقام علمى اين فقيه بلند آوازه و متكلم مقتدر ، مطالعهء آثار و تأليفات خود ايشان است كه به حقّ از گنجينههاى مشحون از دانش است . و نيز آشنائى با يادگاران علمى و شاگردان برجسته او كه از ستارگان درخشان آسمان علم هستند .
با توجه به اينكه بعد علمى ايشان تا حدودى تحتالشعاع بعد زهد و قداست و تقواى وى مانده است ، توضيح بيشتر در اين بعد از زندگى وى ضرورت بيشترى پيدا مىكند باشد كه غنچههاى شجرهء علمى ناشناخته ايشان بيش از پيش شكوفا گردد ، و روشن شود كه محقق اردبيلى بر خلاف تصوّر عامّه مردم تنها يك زاهد و متقى ساده نبوده بل يك غواصّ متبحّر و بىپرواى اقيانوس بيكران علم و دانش نيز بوده است .
علم از ديدگاه مقدّس
مواهب الهى دو دسته است :
الف : موهبتهايى كه همگان بدون استثنا و بهطور مساوى از آنها بهرهمند هستند مانند آب و هوا و ديگر پديدههاى حياتى ، چنانچه پيامبر بزرگ اسلام مىفرمايد : « الناس مشتركون في الماء و الكلأ » . « 1 »
ب : موهبتهاى خصوصى كه همگان را شايستگى آن را ندارند مانند :
نبوّت و امامت و مرجعيّت . چنانچه خداوند متعال مىفرمايد :
لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ
« 2 » علم هم از جمله مواهبى است كه هر كسى را توفيق تحصيلش
هامش
( 1 ) لطايف الحكمة ص 163 تأليف سراج الدين ارموى .
( 2 ) سورهء بقره آيهء 118 .