خود « حديقة الشيعه » در زمان مولانا أردبيلى موسوعهء فنّى و منبعى بود كه امروزه از آن به « كلام جديد » تعبير مىشود . و اين معنى بر آشنايان بر خصلتها ، عكسالعمل زمانها ، تكامل علمى و تغيير متدها ديالكتيكى روشن و مدلّل مىباشد . . .
ضرورت دقت ، فهم ، استنباط علمى و عملى از كتاب اللّه :
بىشك كتاب خداوند عظيمترين مجلى و يادوارهء اسلام و دين مطلوب الهى است كه بشر با چنگ زدن و تعصم به آن در دنيا و عقبى از هرگونه انحراف بيمه و مصون مىماند . از اينرو منبع نخست ، نخستين فقه علمى ، عملى و اولين منبع استنباط احكام اللّه مىباشد كه همواره فقهاى عظام از باب طهارت تا ديات به نص صريح آن تمسك جستهاند .
به راستى ، اين يك دلگرمى و غناى آرمانى براى مسلمين است كه احكام اللّه كلا در دسترس قرار گرفته و اغلب تبيين شده ، بىشائبه و با كلمات مأنوس و مألوف تدوين گشته است .
و يك فقيه نه بالقوه كه بالفعل اين توانمندى را داراست در هر بابى از أبواب فقهى جزيى يا كلى از اين آيات حكم اللّه ويژه را در حق آن واقعه و رويداد خاص بهدست آورد . به فرض اگر ابهامى رخ دهد دست ادب و خلوص به ساحت « سنت » يازيده و به عصاى « و عترتى اهل بيتى » دومين ثقل اكبر متمسك مىشود .
از اينرو ، در راستاى تاريخ فقه اماميه شيوهء « آيات الأحكام » نويسى همواره در بين فقها معمول بوده و حدود پانصد آيه متضمن احكام اللّه را جمع ، تبويب و تطبيق كردهاند و فقيهانى چونان ابن المتوج بحرانى « 1 » و فاضل مقداد
هامش
( 1 ) . فقيه و مفسر و از علماى قرن نهم . معاصر مقداد سيورى كه در كنز العرفان از برخى آراء وى نقادى بهعمل آورده و از نويسندهاش به فاضل معاصر تعبير نموده است ، آيات الاحكام وى داراى سبقت فنى مىباشد .