تخصص در كارشناسى علمى :
مسأله تخصص يكى از اركان نهضتهاى علمى و فرهنگى است . در اسلام نيز مورد توجه بوده و امام باقر عليه السّلام ( 57 - 114 ) نخستين كسى بودند كه عملا در حوزه درسى خود اين متد نوين علمى را تطبيق نمودند و هريك از شاگردان را به رشتهء مورد نظر و مستعد خود گسيل دادند كه در تاريخ حضرتش فى الجمله مسطور است .
اين روش كم و بيش در مجامع علمى اسلامى و حوزههاى مربوطه معمول بوده و مولانا اردبيلى به اهميّت اين امر متوجّه و شاگردانى را به آن گمارد كه بيشتر زمينه و استعداد آن فن خاص را داشتند ، خود نيز حتى در دوران مرجعيت به تدريس مواد گوناگون مىپرداخته است .
چنان كه در شرح حال اين رادمرد آمده است برخى از تلامذهاش در فقه و اصول متمحض بودند ، مانند شيخ حسن بن الشهيد و سيد محمد صاحب مدارك ، و ملا عبد اللّه شوشترى « 1 » و غيرهم . « 2 » و عدهاى در علم رجال و دراية الحديث تخصص خود را ابراز داشتند . از قبيل مولى عنايت اللّه كوهپايهاى اصفهانى « 3 » ، نويسندهء « مجمع الرجال » ( تأليف سال 1016 ) و « ترتيب رجال الكشى » و « ترتيب رجال النجاشى » و « ترتيب فهرست الشيخ الطوسى » و غير اينها . و برخى از قبيل مير فيض اللّه تفرشى « 4 » در تفسير و آيات
هامش
( 1 ) . ملا عبد اللّه بن الحسين شوشترى : جامع المعقول و المنقول و مثال زهد و ورع . از آثار اوست تتميم شرح قواعد حلى در 7 جلد ، شرح الفيه شهيد ، شرح مختصر عضدى ، شرح ارشاد علامه و غيره . در عاشوراى 1021 در اصفهان درگذشت و حدود صد هزار نفر بر جنازهاش نماز خواندند نخست در اصفهان دفن و سپس به كربلا منتقل شد .
( 2 ) . فوائد الرضويه ، ص 245 - 247 .
( 3 ) . عنايت اللّه كوهپائى بن شرف الدين على اصفهانى : عالم ، فاضل ، رجالى و محدث ، شاگرد اردبيلى ، شيخ بهائى و ملا عبد الله شوشترى . رجالش معروف است .
( 4 ) . فيض اللّه تفرشى بن عبد القاهر الحسينى الغروى : عالم ، فاضل ، فقيه ، مفسر و اديب . ساكن نجف اشرف . از آثار اوست : شرح اثنى عشريهء صاحب معالم و حاشيه بر مختلف وى از خواص شاگردان محقق اردبيلى بوده است .