« شرح ارشاد فقه » : ص 58 ؛ عنوان اصلى آن « مجمع الفائدة و البرهان في شرح ارشاد الأذهان » مىباشد كه فقط يك مورد به اين كتاب ارجاع داده ولى بعضى مسائل فقهى را در « حديقة الشيعه » آورده كه كاملا با نظر و مبناى او در « شرح ارشاد » مطابقت دارد ؛ چنان كه در خصوص فرستادن صلوات بر پيامبر اسلام صلىّ اللّه عليه و آله و سلّم و نقل روايات و اقوال در اين خصوص ، مطالبى آورده كه تقريبا ترجمهء همان عبارات « شرح ارشاد » [ ج 2 / 276 ] و « زبدة البيان » [ 85 ] مىباشد .
دلايل مخالفان صحّت انتساب حديقة الشيعه به اردبيلى
[ 1 - مخالف بودن مؤلف حديقه با « وحدت وجود » ]
1 - مؤلّف « حديقة الشيعه از مخالفان سرسخت « وحدت وجود » و « عرفان و تصوف » است و نمىتوان چنين كتابى را كه مشتمل بر نكوهش صوفيه و مخالف با اصول عرفانى است به مقدّس اردبيلى نسبت داد و حتّى اگر « حديقة الشيعه » از او باشد قطعا قسمت مذمّت صوفيهء آن از او نيست ، چرا كه خود مقدّس اردبيلى « تمايلات صريح عارفانه داشته » « 1 » و از « عالمان معدود مذهبى است كه تعلّقى به تصوّف » « 2 » نشان داده است ؛ چنان كه ملا محمّد جعفر همدانى معروف به مجذوبعلى شاه ( وفات : 1238 ه . ق ) كه از سران صوفيه بشمار مىآيد ، در كتاب « مرآت الحق » مىنويسد : « . . .
محقّق اردبيلى حاشيهء كه مشتمل بر أعلى درجه تحقيق و تدقيق است بر الهيات تجريد كلام نوشته است و در مبحث توحيد در ردّ شبههء ابن كمونه يهودى [ وفات : 683 ه . ق ] موافقا لمحقق الخفرى ، متمسك به وحدة وجود شده است و اتمام دليل را موقوف به او داشته ؛ اگر اين نقلها ازوست قائل
هامش
( 1 ) - « تاريخ ادبيات در ايران » دكتر ذبيح اللّه صفا ، ج 5 / 219 .
( 2 ) - همان مأخذ .