7 - بعضى از پژوهشگران معتقدند كه اين كتاب در اواخر قرن نهم و يا اوائل قرن دهم نگارش يافته و مقدّس اردبيلى حاشيهاى بر آن نگاشته بود كه بعدها كاتبان نسخه - سهوا يا عمدا - آنها را با متن « حديقة الشيعه » در هم آميختهاند . علّامهء شعرانى ( وفات : 1393 ه . ق ) در اين باره مىفرمايد :
« . . . كتاب حديقة الشيعة به صورت فعلى از مقدّس اردبيلى نيست و از گفتههاى اهل فن چنان نتيجه بايد گرفت كه اين كتاب را يكى از مؤلّفان آغاز دولت صفويه يا اواخر دولت گوركانيان در شرح حال پيغمبر صلىّ اللّه عليه و آله و سلّم و دوازده امام عليهم السّلام نوشته است . . . نام ملّا احمد اردبيلى و زبدة البيان در اين كتاب از آنجا آمد كه نسخهاى از اين حديقه در تصرّف ملا احمد اردبيلى بوده ، در حاشيهء آن توضيحاتى نوشته است و ناسخان پس از آن ، جزء متن كردند و باز « محمّد بن غياث بن محمّد » آن را تلخيص كرده است و گرنه آن اخبار ضعاف و بىاصل را با عبارت فارسى فصيح نمىتوان به عالمى مدقّق نسبت داد كه اصلا آذربايجانى بود و در نجف اشرف پرورش يافت و ما هرگز احتمال نمىدهيم محقّق اردبيلى تأليف ديگرى را انتحال كند . چون با آن علم و تقوى و شهرت و قبول عامه و جاه و عزّت كه داشت ، حاجت نبود كتابى ضعيف را بخويش نسبت دهد » . « 1 »
اين گروه نيز اين نكته مدّ نظرشان نبوده كه در خود حديقة الشيعه از صفويه تجليل به عمل آمده و به كسانى كه گفتهاند شيعه ساخته و پرداختهء صفويه است ، به تفصيل جواب داده است ، لذا امكان ندارد در اواخر قرن نهم نوشته
هامش
( 1 ) - تفسير ابو الفتوح ، چاپ شعرانى ، ص 13 و 14 .