« چيزى در حديقة الشيعه نيامده كه قابل انكار باشد بلكه مشتمل بر تحقيق و دقّت نظر است و براى همين نيز شايسته نيست اين كتاب را بجز او ( محقّق اردبيلى ) به كسى ديگر نسبت داد . » « 1 »
ما پاسخ اين مبالغههاى موافق و مخالف حديقة الشيعه را در بحث « بررسى روايات ضعيف » خواهيم آورد تا روشن شود كه ادّعاى كداميك از اين دو گروه به واقعيّت نزديكتر است .
4 - اين كتاب نه از مقدّس اردبيلى است و نه از ملّا معز اردستانى ؛ بلكه يكى از شاگردان علّامه محمّد باقر مجلسى آن را نوشته و براى همين نيز علّامهء مجلسى نامى از آن نبرده و جزو تأليفات اردبيلى نياورده است چنان كه استاد سيد جلال الدين آشتيانى مىفرمايد :
« . . . آخوند ملّا فتح اللّه معروف به شريعت اصفهانى ( از قرار نقل زعيم شيعى مرحوم آقاى ميلانى و استاد نحرير سيد كاظم عصار ) فرموده بودند : بايد « حديقة الشيعه » منسوب به محقّق اردبيلى ، اثر يكى از تلاميذ علّامهء مجلسى باشد و اثرى بدين روش امكان ندارد از فقيه و متكلّمى دقيق مانند ملّا احمد اردبيلى باشد كه هر مطلبى را سنجيده بيان مىكند » « 2 »
لازم به توضيح نيست كه با در نظر گرفتن تاريخ اتمام كتاب كه سال 1058 ه . ق مىباشد و گواهى بسيارى از هم عصران علّامهء مجلسى از جمله : شيخ حرّ عاملى ( وفات : 1104 ه . ق ) ، ملّا محمّد طاهر قمى ( م 1098 ه . ق ) ، على استرآبادى صاحب « انساب النّواصب » و حتّى شاگرد مجلسى ، صاحب « رياض العلماء » ( وفات : 1130 ه . ق ) چنين قولى را
هامش
( 1 ) - « الاثنا عشرية » چاپ دار الكتب العلمية قم ، ص 30 .
( 2 ) - « كيهان انديشه » شماره هفتم ( سال 1365 ش ) ، مقاله علامه آشتيانى ، ص 31 و 32 .