آنجا ثبت باشد آنچه بودهاند و هستند و خواهند بود تا روز قيامت نزد او باشد با صحيفهء ديگر كه نام دشمنان او در آن ثبت باشد و « جفر اكبر » و « جفر اصغر » و « جفر جامع » كه قبل از اين مذكور گشت كه صحيفهاى است به طول هفتاد گز كه ما يحتاج خلق تا روز قيامت در آن نوشته است نزد او باشد و اعمال خلق را بر او عرض نمايند و با اينها از اكل و شرب و خواب و نكاح و خنده و فرح و گريه و حزن خالى نباشد .
و از ابو الصّلت هروى مروى است كه حضرت امام رضا عليه السّلام با هر طايفه به زبان ايشان تكلم مىنمود و به خدا قسم كه فصيحتر بود از ايشان به لغت ايشان و من روزى گفتم : يا بن رسول اللّه ! مرا تعجب مىآيد از تكلم شما به همه زبانها و لغتها ! پس فرمود كه يا ابا الصلت ! من حجت خدايم بر خلق و حق تعالى حجتى نمىفرستد كه او را دانا به همهء لغتها نكرده باشد ، مگر به تو نرسيده است كه جدم امير المؤمنين عليه السّلام فرمود : « اوتينا الحكمة و فصل الخطاب » ؛ يعنى حق تعالى به ما و اولاد ما كرامت فرموده است حكمت و فصل الخطاب را . مراد از « فصل الخطاب » نيست الّا معرفت لغات .
و آنچه دوست و دشمن از فنون علم و انواع حكمت از او روايت كردهاند و بحثهائى كه آن حضرت را با اهل هر ملتى و مذهبى واقع شده و همه را الزام نموده و به راه راست آورده بيش از آن است كه آن را احصا توان كرد و اين كتابها را گنجايش هزار يك آن نيست و بسيارى از آن در كتاب عيون اخبار الرضا عليه السّلام مذكور است و اگر كسى را توفيق مطالعهء آن كتاب باشد بر بسيارى از آن مطلع مىشود . « 1 »
و از خصايص آن حضرت اينكه هر سه روز ، يك بار ختم قرآن مىنموده و از او روزهء سه روز از هر ماهى ، كه آن پنجشنبه اول و چهارشنبه دوم و پنجشنبه آخر باشد ، هرگز فوت نشد و مىفرمود كه اين سه روز روزه با روزهء تمام سال برابرى مىكند و شبها خواب نمىكرد بلكه به عبادت الهى قيام مىنمود و هرگز حاجت
هامش
( 1 ) . عيون اخبار الرضا عليه السّلام ج 2 ، ص 230 .