پدرش را كه از حرب پشيمان شده بود تحريص به قتال كرده و هرچه لايق به حال خودش بود ، نسبت به آن حضرت در آن روز به فعل آورده و گفته ، مع هذا حلم ورزيد و از او عفو نمود و در گذرانيد و اهل بصره با آنكه شمشير بر روى او كشيده بودند و دشنامها داده و بىادبيها كرده ، حكم كرد كه كسى متعرّض مال و اولاد ايشان نشود و با عايشه كمال مهربانى نمود و زنان همراه او كرد كه به مدينهاش رسانند و چنين بر سعد بن عاص كه با او از بدى و بدذاتى چيزى نمانده بود كه به فعل نياورده باشد دست يافت عفو نمود و مطلقا مؤاخذهاش نفرمود « 1 » و در عوض دشنام ، دعا و به جاى غضب ، حلم به كار مىفرمود چنانچه خود فرموده است : « يا رب زدنى اليوم حلما فانّى ارى الحلم لم يندم عليه حليم » ؛ يعنى بار الها ! زياده ساز حلم مرا كه من مىدانم كه هيچ كس از حلم و بردبارى پشيمانى نكشيده است . و حكايت آن گبرى كه خيو « 2 » بر روى مباركش انداخت خود مشهور است و محتاج به بيان نيست .
فضيلت پنجم : جود و كرم آن حضرت است كه دوست و دشمن را اتفاق است بر آنكه سخىترين خلق اللّه او بود ؛ چنان كه مكرر جميع مال و ما يحتاج خود را در راه خدا داد كه هيچ چيزى را باقى نگذاشت و به دست مبارك خود باغى ساخته بود كه مبلغهاى كلى حاصل آن بود و تمام را به فقراء مىرسانيد و شمّهاى ازين صفت است حكايت نزول
هَلْ أَتى . . .
« 3 » و
إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ . . .
« 4 » كه قبل از اين مذكور شد .
و از جمله سخاوتهاى آن حضرت ، جود به نفس و بذل جان عزيز است كه جان خود را بذل نمود و به جهت خوشنودى حق تعالى در شب غار در فراش رسول اللّه خوابيد و خود را فداى رسول اللّه كرده آيهء
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ
هامش
( 1 ) . يك بيت شعر از حكيم سنائى ( ص 143 ) .
( 2 ) . خيو خدو ( آب دهان ) .
( 3 ) . سوره انسان ( دهر ) كه سوره 75 قرآن است .
( 4 ) . مائده ، آيه 55 .