طريق اولى حضرت امير المؤمنين عليه السّلام كه اكمل و افضل است به اين مرتبه و محل ، اولى خواهد بود ؛ پس از باقى امّت به يقين اقدم و أتمّ و اكمل باشد .
و معنى آيه آن است كه حضرت حق تعالى نور آسمانها و زمين است و يكى از نامهاى خداى تعالى نور است و نور كيفيتى است كه باصرهء اول نور را دريابد و به واسطه آن ، چيزها را درك نمايد چون كيفيتى كه فايز گردد مثلا از نيّر اعظم بر جرمها و به اين معنى اطلاق نور بر حق سبحانه و تعالى روا نباشد و چون خود را به اين نام خوانده است پس معنى آنست كه « اللّه ذو النّور » ؛ يعنى خداوند صاحب نور است يا به معنى منوّر است ؛ يعنى از خداست نور آسمانها و زمينها يعنى نور دهنده و روشنكننده آسمانها به ملائكه مقرّبين و زمينها به انبياء مرسلين يا روشنىبخش دلها است به انوار معرفت و يا آنكه چون نور سبب ادراك چيزهاست و حق تعالى بيانكننده است هرچه بندگان را به كار آيد و راه نماينده است ؛ پس او را توان گفت و نزد محقّقان ، نور حقيقى هستى حق است كه همه موجودات به دو ظاهراند و او از همه مخفى و مشكاة انبويهاى است آهنين كه در وسط قنديل باشد و مصباح فتيله آن انبويه است در قنديلى از آبگينه كه گوئيا ستارهاى است درخشنده از روغن بسيار نفع كه آن « زيتون » است از درخت مبارك كه نه در طرف مشرق است از معموره و نه در طرف مغرب بلكه محل روئيدن آن ولايت شام است يا اصل او از بهشت ؛ پس از درختهاى اين جهان نيست كه شرقى يا غربيش توان گفت ، نزديكست كه روغن آن درخت روشنى دهد به نفس خود اگر چه آتش به وى نرسيده باشد ، يعنى به مثابهء درخشنده است كه بىآتش روشنى دهد به روشنى افزوده يعنى صفات زيت با نور چراغ يار شده و لطافت زجاجه بر آن افزوده راه مىنمايد حق تعالى به نور معرفت خود هر كه را مىخواهد و مثلها مىزند خداى تعالى براى مردم ، تا زود دريابند و به همه چيز دانا است و گفتهاند مراد از نور ، ايمان است كه تشبيه كردهاند سينه مؤمن را به مشكاة و دل او را در اندرون سينه به قنديل زجاجه در مشكاة و ايمان را به چراغ
حديقة الشيعة ( فارسى ) — صفحة 135
مساهمون: المحقق الأردبيلي
ص١٣٥