تحقيق در مسلكهاى عرفانى چگونه خواهد بود ؟
2 . أصول وشيوهء تحقيق جامع
تبيين زيرساختها وتفصيل شيوهء جامع ، خود رسالهء مستقلى مىطلبد ولى از باب « مالا يدرك كله لا يترك كله » از اشاره به زيرساختها وأصول اين شيوه ناگزيريم .
مىتوان گفت كه زيرساخت ومبناى اين شيوه در يك كلام « نگرش ثقلين محورى به دنياي عرفان » يا تحليل مسائل عرفانى براساس « خداشناسى جامع وانسانشناسى جامع » است . بديهي است كه نگرش خاص به خدا ، انسان ، جهان وقرآن ، موجب تمايز شيوه وتكامل آن مىشود وچون در مبحث عرفان متعالي امام خمينى قدّس سرّه به شرح تفصيلي اين مباني پرداختهايم از طرح مجدد آن صرف نظر مىكنيم « 1 » وبه تبيين أصول شيوهء تحقيق جامع در عرفان مىپردازيم . آن أصول عبارتند از :
1 - 2 - پرهيز از پيشداورى وبرخورد گزينشى : اين دو رفتار همواره آفت هر تحقيقى بوده است . در مورد پيشآگاهى پژوهشگر نسبت به مسائل مورد پژوهش سه فرض ممكن است لحاظ شود : ورود به پژوهش با ذهن خالى مانند لوح سفيد ، ورود به عرصهء تحقيق با ذهني انباشته از اطلاعات وآگاهيها وسوّم ، برخورد با موضوع همراه با پيشداورى ويقين سابق به نتيجة . بايد توجه داشت كه دو فرض از سه فرضيهء ياد شده آسيب وآفت پژوهش است زيرا ورود به پژوهش با ذهن تهى وخالى از معلومات ، به مفهوم اين است كه بدون تهيهء ظرف مناسب ، به آوردن آب همت گماريم چنانكه برخورد پيشداورانه ، به مفهوم با ظرف پر سراغ چشمهء پژوهش رفتن است . آنچه روشن است اين است كه نه بدون ظرف مىتوان ، آبى فرآهم ساخت ونه با ظرف پر مىتوان آب تازهاى به دست آورد . پژوهشگر در فرض لوح سفيد نمىتواند تصور درستى از
هامش
( 1 ) . از همين قلم ، درآمدى بر مباني آثار وانديشههاى امام خمينى قدّس سرّه ، ص 63 - 94 ، نشر عروج .