اشتباه قوشجى در تفسير مذهب اشاعره از ديدگاه مقدس اردبيلى
مقدس اردبيلى ضمن بيان كلام قوشجى در ذيل « الفعل المتصف بالزايد امّا حسن أو قبيح » « 1 » مبنى بر اينكه مراد از « الزايد » زايد بر أصل حدوث وپيدايش فعل است به اشتباه قوشجى در تفسير مذهب اشاعره اشاره مىكند ومىگويد :
وانه لا يناسب تفسير الشارح مذهبهم فإنهم يقولون لا زيادة في الفعل أصلا على الحدوث نعم قد يتعلق به امر الشارع ونهيه فتقريره ثم القول بأنهما اما عقليان أو شرعيان لا يناسب فتأمل « 2 » .
تفسير قوشجى ( شارح ) دربارهء مذهب اشاعره مناسب نيست زيرا اشاعره معتقدند كه أصلا در فعل غير از حدوث وپيدايش ، صفتي نيست بلكه گاهى امر ونهى شارع به فعل تعلق مىگيرد بنابراين تقرير قوشجى مبنى بر اينكه مراد از زايد در مذهب اشاعره صفت زايد بر أصل حدوث فعل است سپس مطرح نمودن اين گفتار كه آيا حسن وقبح عقلي است يا شرعي با مذهب اشاعره مناسبتى ندارد .
تفسير صحيح مذهب اشاعره از ديدگاه مقدس اردبيلى
مقدس اردبيلى در ذيل اين فراز از گفتار قوشجى : « هل انهما عقليان بمعنى ان الحاكم بهما هو العقل أم لا » مىنويسد : « هذا التحقيق لا يناسب تحقيقهم وان كان أولى » اين تفسير كه « آيا حاكم در حسن وقبح افعال عقل است يا نه » ؟ با تحقيق اشاعره مناسبت ندارد گرچه اين تفسير « أولى » است زيرا اشاعره مىگويند : آيا در ذات فعل با قطع نظر از شارع ، حالت وخصوصيتى است كه موجب حسن وقبح شود وعقل آنرا بيابد وبه آن حكم كند گرچه به وجوه واعتبارات باشد يا اينكه أصلا در فعل چيزى نيست مگر امر ونهى شارع . پس
هامش
( 1 ) . اين عبارت از محقق طوسي در تجريد الاعتقاد است .
( 2 ) . الحاشية على الهيات الشرح الجديد للتجريد ، ص 118 - 117 .