حسن وقبح را از قول شارع ، درك مىكند گرچه حسن وقبح برخى از احكام را نشناسد . « 1 »
افعال الهى معلّل به غرض است
شك نيست هر فعلى كه داراى هدف وغرض نباشد ، آن فعل ، عبث وبيهوده خواهد بود وفعل عبث قبيح است واز حقتعالى فعل قبيح صادر نشود .
مرحوم مقدس اردبيلى مىفرمايد كه شواهد عقلي ونقلي بر اثبات اين مدّعا وجود دارد قرآن كريم مملوّ است از آياتي كه در آنها بيان شده است كه در افعال الهى ، غرض وعلّت هست از جمله :
« ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ »
. « 2 »
محقق اردبيلى غرض افعال الهى را نفع غير مىداند ومىگويد كه ما بسيار مىبينيم كساني را كه افعال اختياري از آنها سر مىزند به خاطر غير خود ، مثلا بسيار هستند كه كودكى يا شخصي را كه در آتش افتاده ، نجات مىدهند ، يا از حق مظلومى دفاع مىكنند و . . . سپس به اشاعره كه صدور افعال بدون غرض وهدف را از خداوند جايز مىدانند ، حمله مىكند وبه شبهات آنان پاسخ مىدهد . « 3 »
خداوند اراده طاعات مىكند ومعاصي را نمىپسندد
محقق اردبيلى مىگويد : همانطور كه فعل قبيح ، قبيح است ، ارادهء قبيح هم زشت مىباشد واين امر مىرساند كه محرمات عقلي وجود دارد واين كه مجرّد ارادهء حرام هم حرام است ، عقل هم قبح ارادهء قبيح را به خوبى درك مىكند وشواهدى هم در قرآن كريم بر اين مدّعا وجود دارد از جمله :
هامش
( 1 ) . حاشية شرح تجريد : 89 - 83 .
( 2 ) . سوره الذّاريات ، آية 56 .
( 3 ) . حاشية شرح تجريد : 92 .