ميان « نظر » و « رؤيت » پرداخته وپس از اثبات امتناع رؤيت حقتعالى در دنيا ، به ممتنع بودن ديدن حقتعالى در آخرت با چشم سر مىپردازد وآية كريمهء :
« كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ »
« 1 » را مخصوص كفار نمىداند .
خلاصه محقق اردبيلى رؤيت را فقط با آلت مخصوصة مىداند كه جسم وجسماني وچيزى كه داراى مكان وبعد باشد قابل رؤيت است واگر غير از اين باشد ، انكشاف وعلم خواهد بود نه رؤيت وادلّهء عقلية وشرعيه بر اثبات مدعايش اقامه مىكند . « 2 »
در بيان ديگر صفات حق تعالى
وجوب وجود بر « حقّيت » پروردگار دلالت دارد .
محقّق اردبيلى گويد : معنى حقيّت ، عبارت است از اين كه افعال خداوند ، حق است وباطل وضايع وداراى مفسده نيست ، و « تجبّر » هم با معنى « قهر » يكى مىباشد . درهرحال ، اطلاق اينگونه ألفاظ كه در شرع وارد شده است بر حقتعالى صحيح است گرچه برخى از آنها با برخى ديگر مترادف باشند ، چنان كه در باب معاني وأحوال گذشت .
در افعال بارى تعالى
در بيان حسن وقبح عقلي
فعل اختياري متصّف مىشود به « حسن وقبح » ، محقق اردبيلى مىفرمايد :
اين امر ، مطلق است ومخصوص عباد نيست ، بلكه افعال خداوند را نيز شامل است ، أو مىگويد : هر عاقلى بالبداهة درك مىكند حسن احسان وقبح ظلم را بدون آنكه تصوّر ثواب ويا عقاب را بنمايد ، ونيز عقل به طور موجبه كليّه
هامش
( 1 ) . سوره مطففين ، آية 15 .
( 2 ) . حاشية شرح تجريد : 80 - 64 .